Na alpejskiej łące w regionie Allgäu, z dala od szlaków i ludzkiego zgiełku, rośnie niezwykły świadek historii. Ten potężny cis ma ponad 1100 lat i oficjalnie został uznany za najstarsze drzewo w Niemczech. Jak przetrwał ponad tysiąclecie w surowym klimacie i jaką tajemnicę skrywa jego potężny pień?

Cis z Allgäu (foto: Andreas Roloff, TU Dresden) /materiały udostępnione

1100 lat w całkowitej izolacji. Gdzie rośnie niezwykły cis?

W regionie Allgäu, pomiędzy Steibis a Balderschwang, na wysokości 1100 metrów n.p.m., stoi sędziwy cis. To drzewo, które przez wieki pozostawało w całkowitej izolacji, dziś przyciąga uwagę dendrologów i miłośników przyrody z całego kraju. Szacunki Niemieckiego Towarzystwa Dendrologicznego wskazują, że wiek cisa wynosi około 1100 lat, a obwód jego pnia to aż 5,1 metra.

Położenie cisa nie jest przypadkowe. Rośnie na północno-zachodnim stoku, blisko granicy naturalnego występowania tego gatunku w Alpach, która sięga do 1300 metrów. To miejsce przez większą część roku jest chłodniejsze i mniej nasłonecznione niż południowe stoki. W zimowej połowie roku prawie nie dociera tam słońce i jest zauważalnie chłodniej niż na stokach południowych na tej wysokości. Mimo to, cis nie tylko przetrwał, ale i dobrze się rozwija. Naukowcy nie wykluczają, że obecne ocieplenie klimatu może mu sprzyjać.

Sekret wiecznej młodości: Jak starzeją się drzewa?

Drzewa, zwłaszcza tak stare jak cis z Allgäu, starzeją się bardzo powoli. Wynika to z ich niezwykłej zdolności do ciągłego odnawiania tkanek – igły, kora, gałęzie, pień i korzenie są stale regenerowane, podczas gdy starsze elementy stopniowo obumierają. To właśnie rozległy, ukryty pod ziemią system korzeniowy pozwala drzewom przetrwać kolejne stulecia, nawet gdy ich nadziemne części narażone są na działanie wiatru, pogody, zwierząt czy działalności człowieka.

Andreas Roloff, profesor biologii drzew, nie kryje podziwu dla niezwykłej formy tego cisa: 

Jego pień jest jak pomnik z rysami, wybrzuszeniami, guzami, żebrami, pęknięciami i dziurami.

Każdy fragment drzewa opowiada inną historię, będąc zapisem wieków zmagań z żywiołami i upływem czasu.

Zaczęło się od jednego ptaka. Skąd wziął się alpejski olbrzym?

Pochodzenie tego konkretnego cisa pozostaje zagadką. Nie ma dowodów na to, by został on posadzony przez człowieka. Prawdopodobnie nasiono zostało przyniesione przez ptaka, co czyni historię drzewa jeszcze bardziej fascynującą. 

Cisy były cenione przez ludzi już tysiące lat temu – drewno tego gatunku wykorzystywano do wyrobu łuków i innych narzędzi. 

Nowy król zdetronizował lipę. Jak wypada na tle świata?

Cis z Allgäu wyprzedził dotychczasowego rekordzistę – lipę z Upstedt w Dolnej Saksonii, której wiek szacowano na około 1000 lat. Wśród najstarszych niemieckich drzew warto wymienić także dąb Erle Feme w Raesfeld, liczący około 900 lat. Ten dąb, o pniu ponad 12 metrów obwodu, był miejscem tajnych sądów zwanych „Femegerichte”, które od XIV do XVI wieku budziły grozę wśród mieszkańców regionu.

Na tle światowym niemieckie drzewa wypadają jednak nieco skromniej. Najstarszym znanym drzewem, jeśli chodzi o nadziemne części, jest sosna z Gór Białych w Kalifornii – jej wiek przekracza 5000 lat. Jeszcze starszy jest system korzeniowy świerka „Old Tjikko” w Szwecji, szacowany na ponad 9500 lat. Absolutnym rekordzistą jest kolonia klonalna „Pando” w USA, której podziemna sieć korzeni liczy około 80 000 lat.

Cis to gatunek, który pamięta dinozaury

Cis europejski należy do najstarszych rodzimych gatunków drzew na kontynencie – istnieje już od około 150 milionów lat. Jego długowieczność i niezwykła odporność na trudne warunki czynią go wyjątkowym elementem europejskiego krajobrazu.