• Projekt ustawy o ROP dla tekstyliów ma trafić do konsultacji publicznych w trzecim kwartale tego roku, a system powinien ruszyć najpóźniej 17 kwietnia 2028 roku.
• Zużyte ubrania i tekstylia będzie można oddawać nie tylko w PSZOK-ach. Zbiórka ma być prowadzona m.in. w większych sklepach, sieciach handlowych i przez platformy handlowe.
• Organizacje producentów mają finansować system oraz zapewnić co najmniej jeden stały punkt naprawy tekstyliów w każdej gminie.

Na jakim etapie są w tej chwili prace nad wdrożeniem Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) dla tekstyliów? Kiedy możemy się spodziewać polskich przepisów?

Anita Sowińska, wiceminister klimatu i środowiska: - Obecnie przygotowujemy implementację nowelizacji unijnej dyrektywy odpadowej dotyczącej tej kwestii. Została ona przyjęta we wrześniu 2025 r. i będzie nakładała obowiązki rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla wyrobów włókienniczych, obuwniczych i innych wyrobów zawierających materiały włókiennicze.

Wiosną rozpoczęliśmy prekonsultacje i zaprosiliśmy interesariuszy do składania propozycji dotyczących modelu ROP. Otrzymaliśmy wiele merytorycznych uwag. Przy Ministerstwie Klimatu i Środowiska działa zespół ds. systemowych zmian w gospodarce odpadami i tam również, w czerwcu, zaprezentowaliśmy nasze propozycje. Zostały one bardzo dobrze przyjęte zarówno przez stronę samorządową, jak i przedsiębiorców. Pojawiły się też głosy, że jest to dobry przykład przygotowywania implementacji, ponieważ włączamy wszystkich zainteresowanych jeszcze zanim projekt trafi na ścieżkę rządową.

Przygotowaliśmy już ocenę skutków regulacji. Została ona zaakceptowana przez kierownictwo ministerstwa i przekazaliśmy wniosek do Zespołu Programowania Prac Rządu.

Zgodnie z przyjętym harmonogramem, w trzecim kwartale tego roku chcemy przekazać projekt do konsultacji publicznych, uzgodnień międzyresortowych i opiniowania.

Założenia unijne są takie, żeby system zaczął obowiązywać w 2028 r.?

- Tak, dokładnie. Kraje członkowskie mają obowiązek uruchomienia ROP dla tekstyliów do 17 kwietnia 2028 roku. Dla mikroprzedsiębiorców przewidziano dodatkowy rok na dostosowanie się. Natomiast sama ustawa powinna zostać przyjęta do 17 czerwca 2027 roku. Dlatego już teraz pracujemy nad przekazaniem projektu na ścieżkę rządową, bo ten proces wymaga czasu.
ROP pomoże gminom i mieszkańcom. Bez tego opłaty pójdą w górę

Na czym miałby polegać ten system? Czy producenci mieliby partycypować finansowo w zbiórce, sortowaniu i przygotowaniu tekstyliów do ponownego użycia lub recyklingu?

- Tak, generalnie na tym właśnie polega rozszerzona odpowiedzialność producenta. Producent ma ponosić odpowiedzialność za swój wyrób aż do końca jego cyklu życia.

Praktycznie będzie to wyglądało tak, że powstaną organizacje producentów, podobne do tych funkcjonujących dziś w systemie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Będą one koordynować zbieranie używanych wyrobów i odpadów tekstylnych, ich sortowanie oraz przygotowanie do ponownego użycia.

Oczywiście za tym pójdą odpowiednie mechanizmy, które dobrze sprawdzają się już w innych systemach.

Zostaną określone cele dotyczące poziomów zbiórki oraz recyklingu i przygotowania do ponownego użycia. Jeżeli producent nie będzie ich realizował, będzie podlegał opłacie produktowej. To niezbędny mechanizm finansowy, aby system mógł skutecznie funkcjonować.

Bardzo ważnym elementem projektu jest również zróżnicowanie stawek w zależności od tego, jak zaprojektowany jest produkt. To jest powiązane z unijnym rozporządzeniem w sprawie ekoprojektu, które pozostaje w gestii Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Czekamy jeszcze na szczegółowe wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące ekoprojektu, ale niezależnie od tego przygotowujemy już odpowiednie rozwiązania.

Od stycznia ubiegłego roku gminy mają obowiązek selektywnej zbiórki tekstyliów. Jak po kilkunastu miesiącach funkcjonowania ocenia pani ten system? Samorządy podkreślają, że to one ponoszą ciężar organizacyjny i finansowy. Co dziś dzieje się z tymi tekstyliami?

- Przypomnijmy, że obowiązek selektywnej zbiórki wynika z dyrektywy odpadowej, która została zaimplementowana do polskiego prawa już w 2019 roku, natomiast wdrożenie nastąpiło 1 stycznia 2025 roku.

Ja oceniam to jako pierwszy krok. Zawsze podkreślam, że był on potrzebny po to, aby przejść do kolejnego etapu, czyli rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Obecnie to obywatele i gminy ponoszą koszty zbierania i przetwarzania odpadów tekstylnych, a nie producenci. Wynika to z faktu, że to gminy mają obowiązek organizowania zbiórki poprzez PSZOK-i. To był potrzebny krok, ale niewystarczający. Dlatego w projekcie ustawy proponujemy, aby organizacje producentów organizowały również inne punkty zbiórki.

Przewidujemy obowiązek prowadzenia zbiórki m.in. w sklepach o powierzchni powyżej 100 m2 oraz w sieciach sklepów o łącznej powierzchni przekraczającej 1000 m2.

Obowiązki obejmą także platformy handlowe, ponieważ system musi być szczelny. PSZOK-i nadal będą funkcjonowały, ale jako element uzupełniający. Nie zmieni się natomiast rola organizacji społecznych, które nadal będą mogły prowadzić zbiórki tekstyliów.

Jak to będzie wyglądać w praktyce? Zamiast do PSZOK można będzie oddać ciuchy i tekstylia np. w galerii handlowej? Kto konkretnie będzie miał te zbiórki organizować - poszczególne sklepy, zarządca obiektu, a może założenie jest jeszcze inne? O jakich obowiązkach mowa w kontekście platform handlowych?

- Dokładnie tak. Dzięki ustanowieniu finansowanego przez producentów systemu zbierania np. w sklepach, zbycie używanych wyrobów i odpadów z wyrobów tekstylnych będzie znacznie wygodniejsze dla konsumentów, a cały system będzie bardziej efektywny.

Planuje się, że platformy handlowe będą zobowiązane do zapewnienia punktu zbierania, szczegóły w tym zakresie zostaną przedstawione w projekcie ustawy.
Większość odpadów tekstylnych wciąż nie trafia do recyklingu

Co obecnie dzieje się z tekstyliami zbieranymi selektywnie? Często mówi się, że większość z nich trafia do spalarni.

- To jest właśnie sedno problemu. Dopóki nie będzie ROP dla tekstyliów, nie będzie również środków na rozwój infrastruktury do recyklingu, przetwarzania i przygotowania tekstyliów do ponownego użycia. Wszystkie te elementy są ze sobą powiązane.

Musimy rozwinąć odpowiednie instalacje. Dziś zdecydowana mniejszość tekstyliów trafia do recyklingu. Oczywiście zdaję sobie sprawę, że nadal istnieją ograniczenia technologiczne i choć w Polsce funkcjonują instalacje do recyklingu tekstyliów, to jednak w ten sposób przetwarzany jest nadal niewielki odsetek odpadów. Większa część trafia do ponownego użycia, co jest najbardziej pożądaną formą zagospodarowywania używanych rzeczy. Natomiast pozostałe odpady tekstylne są spalane z odzyskiem energii, co może nie jest rozwiązaniem idealnym, ale lepszym niż składowanie.

Dodam, że przewidujemy również, że organizacje producentów będą miały obowiązek zorganizowania co najmniej jednego punktu naprawy tekstyliów w każdej gminie.

Jak to będzie wyglądało w praktyce? W Polsce mamy blisko 2500 gmin...-

Zakładamy, że w celu wsparcia ponownego użycia, organizacje producentów będą zapewniały sieć naprawy wyrobów - po jednym stałym punkcie napraw w każdej gminie. Będą mogły stworzyć własne punkty albo podpisać umowę na dofinansowanie już istniejących niezależnych punktów napraw. Dzięki temu, konsument uzyska dostęp do szerszej oferty naprawy.