• Od 1 września, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia, szkoły i przedszkola mają zapewnić posiłek roślinny co najmniej raz w tygodniu
• Badanie Food Research Institute: 61% badanych nie wie o decyzji resortu, a aż 48% rodziców nie uznaje żywienia za podstawę zdrowego rozwoju dziecka
• Eksperci wskazują na „lukę weekendową” i rolę rodziny: trwałość efektów diety planetarnej zależy od zaangażowania rodziców i edukacji żywieniowej

Od września szkoły i przedszkola będą częściej stawiać na posiłki przygotowane z produktów pochodzenia roślinnego. Sama zmiana szkolnego menu nie wystarczy, by zmienić nawyki dzieci. Nowe dane sugerują, że największym wyzwaniem może okazać się dom.

Dieta planetarna to specjalny model żywienia opracowany w ramach prac Komisji EAT-Lancet, którego celem jest nie tylko poprawa zdrowia ludzi, ale również troska o ochronę środowiska i przyszłość planety. Jej głównym założeniem jest spożywanie znacznych ilości produktów pochodzenia roślinnego przy jednoczesnym ograniczeniu mięsa, w szczególności mięsa czerwonego, oraz węglowodanów. Podstawowe założenia takiej diety to mocna baza roślinna – połowę talerza powinny stanowić warzywa i owoce – a źródłem białka powinny być w głównej mierze rośliny strączkowe, natomiast węglowodanów – produkty pełnoziarniste. Tłuszcze stosowane w takiej diecie również powinny być w większości pochodzenia roślinnego – oliwa, olej rzepakowy itp. Tak skomponowana dieta przekłada się na zmniejszenie ryzyka chorób serca i nowotworów, ale także na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i zużycia zasobów wodnych wykorzystywanych w produkcji zwierzęcej.

Wśród polskich dzieci, według danych WHO, problem nadwagi lub otyłości dotyka nawet co trzeciego ucznia, a liczba ta rośnie, co świadczy o tym, że nieprawidłowe nawyki żywieniowe wśród dzieci są bardzo powszechne. Są to statystyki tym bardziej niepokojące, gdy uwzględni się fakt, że polskie dzieci tyją najszybciej w Europie. W odpowiedzi na ten niebezpieczny trend od 1 września, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia, w szkołach podstawowych i przedszkolach pojawi się dieta planetarna. Wdrożone zostaną zmiany w żywieniu polegające na obowiązkowym zapewnieniu pełnowartościowego posiłku przygotowanego wyłącznie z produktów roślinnych co najmniej raz w tygodniu.

Food Research Institute zbadał opinię respondentów w tej sprawie. Pytania dotyczące wprowadzenia pełnowartościowych posiłków roślinnych w szkołach i przedszkolach zostały przygotowane przy współpracy z Green REV Institute. Badanie przeprowadzono na reprezentatywnej próbie 1085 respondentów, z czego 233 stanowili rodzice dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.

W badaniu skupiono się zarówno na ocenie postaw respondentów względem roli żywienia, jak i na samym fakcie wprowadzenia diety planetarnej. Biorąc pod uwagę skalę problemu wśród dzieci, pewne powody do niepokoju dają już same postawy dorosłych. W całej badanej grupie (N = 1085) odsetek osób, które wskazują sposób żywienia jako główny element kształtujący zdrowie dziecka, wynosi zaledwie 56%, przy czym wśród rodziców dzieci w wieku przedszkolnym (N = 233) odsetek ten spada do 52%. Z jednej strony jest to wciąż większość respondentów, jednak fakt, że aż 48% rodziców nie uważa, by sposób żywienia stanowił podstawę zdrowego rozwoju, jest bardzo niepokojący.

Decyzja MZ powinna przyczynić się do kształtowania zdrowszych nawyków żywieniowych oraz poprawy ogólnej kondycji młodego pokolenia. W Polsce realizowane są projekty, które mają to na celu, np. „Program dla Szkół” wdrażany przez KOWR, który ma zwiększyć ilość spożywanych warzyw. Jednak w ostatnich badaniach poświęconych temu zagadnieniu Food Research Institute wykazał istnienie „luki weekendowej” – sobotnio-niedzielnej przerwy od zdrowego żywienia.

– Rezultaty obecnego badania są zbieżne z wynikami pierwszej tury ewaluacji „Programu dla Szkół”, które wykazały, że sposób żywienia uczniów klas I–III nadal odbiega od aktualnych zaleceń żywieniowych, zwłaszcza w zakresie spożycia warzyw, owoców oraz produktów mlecznych. Ewaluacja wskazała także, że pozytywne wzorce żywieniowe kształtowane w środowisku szkolnym nie zawsze są utrzymywane poza szkołą – mówi dr Iwona Kowalczuk z SGGW w Warszawie.

Nawyki żywieniowe dzieci mają istotny związek z nawykami dorosłych, dlatego też programy żywieniowe – choć potrzebne – muszą uwzględniać tego rodzaju ryzyka i ograniczenia. Warto podkreślić, że o decyzji resortu znaczna część badanych po prostu nie wie. W całej próbie odsetek ten wynosi aż 61%. Wśród rodziców nieznaczna większość (55%) ma tę świadomość, ale w dalszym ciągu przewaga ta nie jest wyraźna.

Pomysł wprowadzenia co najmniej raz w tygodniu jednego posiłku roślinnego w szkołach podstawowych i przedszkolach oceniany jest pozytywnie, aczkolwiek również tutaj zaznaczają się ciekawe tendencje. W całej populacji badanych inicjatywa ta odbierana jest zdecydowanie pozytywnie przez 38% badanych, z kolei po uwzględnieniu wyłącznie rodziców odsetek ten spada aż o 8 pkt proc.

Rodzice co prawda mają świadomość, że tego rodzaju działania przekładają się na naukę zdrowych nawyków (44% wskazań), większą różnorodność diety (43%), poznawanie nowych smaków (43%) czy lepsze zdrowie i rozwój dziecka (36%), jednak ich entuzjazm co do częstości takich działań jest już mniejszy. Na pytanie o to, czy szkoły podstawowe i przedszkola powinny oferować pełnowartościowe posiłki przygotowane wyłącznie z produktów roślinnych, niemal połowa wskazuje, że powinno być to zaledwie 1–2 razy w tygodniu.

Wynika z tego, że podstawą codziennej diety Polaków w dalszym ciągu są produkty odzwierzęce. Postulaty zmniejszenia udziału mięsa i innych produktów zwierzęcych wciąż napotykają na pewien opór. Można zatem przypuszczać, że nawyk częstszego jedzenia pokarmów roślinnych wśród młodego pokolenia stanie przed dużym wyzwaniem ze strony nawyków funkcjonujących w otoczeniu rodzinnym.

Jak stwierdza dr Iwona Kowalczuk: – Trwałość efektów wprowadzanych od września zmian będzie w dużym stopniu zależeć od zaangażowania rodziców i spójności oddziaływań szkolnych i przedszkolnych oraz domowych. Pełny potencjał rozwiązania ujawni się dopiero w połączeniu z systematyczną edukacją żywieniową i wsparciem rodzin w utrwalaniu prawidłowych nawyków.