Tại một cánh đồng khoai tây ở huyện Yanggu, tỉnh Gangwon, Hàn Quốc, nông dân Lee Sang-hyuk gần như không tìm thấy củ nào còn nguyên vẹn khi thu hoạch. Chỉ một tuần trước, ruộng khoai vẫn phát triển bình thường. Nhưng dưới sức nóng gay gắt, những củ khoai trở nên mềm nhũn, biến dạng và vỡ nát, chẳng khác nào bị “luộc chín” ngay dưới lòng đất.

“Không chỉ một hay hai cánh đồng như vậy. Tôi thậm chí không biết phải diễn tả thế nào. Thật sự quá đau lòng”, ông Lee chia sẻ. 

Nắng nóng kỷ lục đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến mùa vụ tại Hàn Quốc. Ảnh: EPA/Yonhap. 

Vụ khoai tây thất bát là một trong những tác động rõ nét của đợt nắng nóng cực đoan đang bao trùm Đông Á, khi Hàn Quốc, Nhật Bản và Hong Kong (Trung Quốc) liên tiếp ghi nhận những mức nhiệt kỷ lục.

Ngày 2/8, thành phố Yangsan, miền đông nam Hàn Quốc, ghi nhận nhiệt độ 42,5°C, mức cao nhất tại nước này kể từ khi bắt đầu quan trắc khí tượng hiện đại vào năm 1904. Theo Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc, nắng nóng đã khiến ít nhất 31 người tử vong, đồng thời làm chết hơn 900.000 gia súc, gia cầm và 1,4 triệu con cá nuôi.

Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung nhận định đợt thời tiết cực đoan hiện nay “chưa từng xảy ra trong quá khứ”, đồng thời kêu gọi cải tổ căn bản hệ thống ứng phó khủng hoảng quốc gia khi những hiện tượng này đang dần trở thành “trạng thái bình thường mới”.

Tại Nhật Bản, nhiệt độ từ 40°C trở lên được ghi nhận tại nhiều nơi. Nước này lần đầu sử dụng thuật ngữ “kokushobi”, hay “ngày nóng khắc nghiệt”, để chỉ những ngày nhiệt độ vượt 40°C. Tại một sở thú ở Tokyo, ba con sư tử được cho là đã chết vì sốc nhiệt.

Các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Quy thuộc Thời tiết Nhật Bản nhận định đợt nắng nóng gay gắt trong tháng 7 gần như không thể xảy ra nếu không có tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nếu không có sự nóng lên do hoạt động của con người, một đợt nắng nóng với quy mô tương tự trung bình chỉ xuất hiện một lần trong 10.000 năm.

Tại Hong Kong, nhiệt độ chính thức đạt 36,9°C, mức cao nhất kể từ khi thành phố bắt đầu ghi nhận số liệu vào năm 1884. Các dải mây ngoài của bão Dolphin đã đẩy luồng khí nóng về phía thành phố.

Nhiệt độ kỷ lục cũng làm lộ những hạn chế trong hệ thống cảnh báo căng thẳng nhiệt dành cho lao động ngoài trời. Hệ thống này vẫn duy trì mức cảnh báo thấp nhất ngay cả khi nhiệt độ đạt mức cao kỷ lục.

Lam Chiu Ying, cựu lãnh đạo Đài quan sát Hong Kong, cho rằng ngưỡng kích hoạt cảnh báo đỏ “rõ ràng được đặt quá cao”. Sau đó, Cục Lao động Hong Kong cho biết đang phối hợp với Đài quan sát để rà soát hệ thống này.

Tại khu tự trị Tân Cương, miền tây Trung Quốc, một trạm khí tượng ghi nhận 50°C trong tháng 7. Nắng nóng cũng bao trùm vùng đông bắc Trung Quốc, trong khi Triều Tiên ghi nhận nhiều đêm nhiệt đới tại Bình Nhưỡng, với nhiệt độ không giảm xuống dưới 25°C.

Không chỉ khoai tây, nắng nóng cực đoan còn gây thiệt hại cho nhiều loại cây trồng khác tại Hàn Quốc, đẩy nông dân vào nguy cơ mất trắng cả mùa vụ.

Tại Gwangju, cách Seoul khoảng 257 km về phía nam, những vườn dưa hấu vốn mang lại thu nhập tốt cho nông dân Hong Kyung-hee cũng không thể chống chọi với sức nóng.

“Phần ruột vẫn ngon, độ ngọt vẫn tốt, mọi thứ đều ổn. Nhưng chỉ sau ba ngày, chúng biến đổi hoàn toàn chỉ sau một đêm. Trong 50 năm làm nông, đây là lần đầu tiên tôi gặp chuyện như vậy”, Hong nói với KBS.

Tại huyện Damyang, tỉnh Nam Jeolla, nông dân Yoon Woo-ha cũng mất toàn bộ số cây giống dâu tây đã chăm sóc suốt 3 tháng. Đáng lo ngại, những thiệt hại như vậy không phải lúc nào cũng được bảo hiểm chi trả.

Chương trình bảo hiểm cây trồng của Hàn Quốc hiện chỉ áp dụng với một số loại cây, phương thức canh tác và khu vực được chỉ định. Điều này khiến những thiệt hại nằm ngoài phạm vi bảo hiểm có nguy cơ trở thành gánh nặng tài chính trực tiếp đối với các hộ nông dân.

“Khi bảo hiểm không thể chi trả, thiệt hại sẽ trực tiếp biến thành khoản nợ của các hộ nông dân”, Lee Jun-kyung, người đứng đầu chi nhánh Gwangju của Liên đoàn Nông dân Hàn Quốc, cảnh báo.

June-Yi Lee, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Quốc gia Pusan và là tác giả chính điều phối báo cáo đánh giá khí hậu mới nhất của Liên hợp quốc, cho rằng đợt nắng nóng tại Đông Á có thể là kết quả của sự kết hợp giữa các hình thái hoàn lưu khí quyển và nền khí hậu đang ấm lên.

Theo bà, một vùng áp cao mạnh lên phía trên cao nguyên Tây Tạng và khu vực tây Thái Bình Dương, kết hợp với hiện tượng El Niño trong năm nay, có thể đã tạo điều kiện cho đợt nắng nóng.

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho biết tốc độ nóng lên của châu Á trong giai đoạn 1991-2025 gần gấp đôi so với ba thập niên trước đó.

Giáo sư Lee cảnh báo các đợt nắng nóng sẽ xuất hiện thường xuyên và dữ dội hơn khi khí hậu tiếp tục nóng lên. Các hiện tượng cực đoan kết hợp, như nắng nóng kéo dài sau đó là mưa lớn, cũng có xu hướng gia tăng.

Bà nhấn mạnh cần nhanh chóng cắt giảm phát thải khí nhà kính trên quy mô lớn để hạn chế mức độ nóng lên toàn cầu, đồng thời triển khai các biện pháp thích ứng bài bản nhằm ứng phó với những tác động khí hậu đang diễn ra.