Дата публикации: 15-06-2026 20:00:00

Na dnie wielu szybów zalega woda, która za pośrednictwem pomp może zasilać systemy ciepłownicze, a po uzdatnieniu być wykorzystywana nawet jako pitna. W realizacji są już pierwsze projekty oparte na wodach kopalnianych, które - jak sugerują eksperci - powinny mieć swój udział w transformacji energetycznej Śląska. Sprawa nie jest jednak prosta.

Основное содержимое страницы с новостью.

Na dnie wielu szybów zalega woda, która za pośrednictwem pomp może zasilać systemy ciepłownicze, a po uzdatnieniu być wykorzystywana nawet jako pitna. W realizacji są już pierwsze projekty oparte na wodach kopalnianych, które - jak sugerują eksperci - powinny mieć swój udział w transformacji energetycznej Śląska. Sprawa nie jest jednak prosta.

• - W naszej ocenie to jest woda geotermalna, ponieważ ciepło, które przejmuje, pochodzi z głębin ziemi - powiedział Andrzej Goździkowski, dyrektor ds. innowacji i rozwoju w firmie Dalkia, która buduje pompę o mocy 2 MW. Już niebawem, dzięki wykorzystaniu wód z terenu byłej kopalni Wesoła, będzie ona wytwarzała ok. 50 tys. GJ rocznie.
• Spółka Restrukturyzacji Kopalń weszła we współpracę m.in. z Muzeum Śląskim, Katowicami i Jaworznem. Samorządy i podlegające im spółki chcą przy zastosowaniu wód kopalniach ogrzewać pomieszczenia, zasilać sieć wodociągową czy mający powstać w przyszłości basen.
• Zdaniem prof. Politechniki Śląskiej Zygmunta Łukaszczyka w przypadku Górnego Śląska największą przeszkodą nie jest technologia, ale ekonomika przedsięwzięcia, uzależniona od pewnych warunków. - Tam, gdzie są one spełnione, wody kopalniane mogą stać się bardzo atrakcyjnym źródłem ciepła dla miast pogórniczych - skometował.

Dla górników stanowiły zagrożenie, a teraz mogą się przydać w innych celach

Wody kopalniane to wody napływające do wyrobisk podziemnych w trakcie eksploatacji złóż. Czynne kopalnie trzeba regularnie odwadniać, żeby zapewnić bezpieczeństwo górnikom. W nieczynnych kopalniach natomiast wody te w dalszym ciągu zalegają. I mogą znaleźć zastosowanie np. w ciepłownictwie.

Temat poruszono ostatnio na XXI Forum Nowej Gospodarki w Katowicach. Prezes Regionalnego Centrum Gospodarki Wodno-Ściekowej w Tychach Zbigniew Gieleciak podkreślił, że w miksie energetycznym na Śląsku wody kopalniane powinny być wykorzystywane.

„To, co było kosztem, stało się zasobem i zmieniło w potencjał”. Są chłodniejsze niż geotermalne, więc potrzeba pomp

- Są potężnym źródłem ciepła. Dla transformacji Śląska powinien to być wzorcowy model działania - jak coś, co było dla górnictwa kosztem, stało się zasobem i zmieniło w potencjał, dający możliwości wykorzystania ciepła - argumentował.

Dr inż. Marek Rojczyk z Politechniki Śląskiej stwierdził, że powinniśmy dążyć do tego, by nie zamykać szybów i finansować ich utrzymanie ze sprzedaży ciepła z wód kopalnianych.

A to jest źródło całoroczne, o stałej temperaturze, niezależnej od pogody

- zaznaczył.

Dodał, że niestety w większości kopalń, gdzie robiono badania, okazało się, że te wody są dość mocno zasolone, więc trzeba je odsalać. Nie są też źródłem wysokotemperaturowym, jak typowe wody geotermalne, np. w Szaflarach. Dlatego za każdym razem trzeba stosować pompy ciepła.

W Mysłowicach powstaje pompa, która wykorzysta wody z kopalni Wesoła

Duży projekt oparty na wykorzystaniu wód kopalnianych z kopalni Wesoła w Mysłowicach realizuje Dalkia Polska Energia.

- W naszej ocenie to jest woda geotermalna, ponieważ ciepło, które przejmuje, pochodzi z głębin ziemi - powiedział dyrektor ds. innowacji i rozwoju w tej firmie Andrzej Goździkowski. - Zaczęliśmy ten projekt 4 lata temu, najpierw wykonując badania wody, po czym podjęliśmy decyzję o realizacji przedsięwzięcia, w której trakcie jesteśmy.

Chodzi o pompę o mocy 2 MW, która będzie wytwarzała ok. 50 tys. GJ rocznie. Oddanie jej do eksploatacji jest planowane na grudzień br.

- Dostrzegamy w tym ogromny potencjał. Zresztą w naszej strategii ogólnie patrzymy na źródła lokalne, czyli na to, co możemy lokalnie wykorzystać - wyjaśnił dyrektor. - Prowadzimy również rozmowy w lokalizacji Boże Dary (nieczynna kopalnia w Katowicach - inf. red.), gdzie też mamy źródło ciepła i system ciepłowniczy, natomiast właścicielem tych wód jest Spółka Restrukturyzacji Kopalń.

Potrzebują gwarancji i umowy wieloletniej, co do której opory ma Spółka Restrukturyzacji Kopalń

Zauważył, że aby taki projekt został zrealizowany i miał sens, musi mieć horyzont czasowy co najmniej 15-20-letni.

- Jeśli chodzi o kopalnię Wesoła, to podpisaliśmy umowę w horyzoncie wieloletnim. W przypadku Bożych Darów pojawia się problem formalny, ponieważ SRK nie jest w stanie podpisać umowy długoterminowej, argumentując, że sama nie zna swojego horyzontu, ponieważ w pewnym sensie stoi przed restrukturyzacją - podkreślił Andrzej Goździkowski.

Zwrócił uwagę, że sytuacja jest specyficzna, ponieważ kopalnia jest nieczynna, a czystość tych wód bardzo wysoka.

One są jakościowo zbliżone do wody pitnej. Tylko niewielkie podczyszczenie spowoduje, że będzie można wykorzystać je jako wodę pitną

- wskazał.

- Jest problem formalny, natomiast technologicznie nie ma żadnych przeciwwskazań. Temperatura tych wód w wysokości 20 stopni Celsjusza też jest super. To idealny zasób do wykorzystania na potrzeby systemu ciepłowniczego, wpisujący się w transformację energetyczną - podsumował.

Wypompowują rocznie 100 mln m sześc. wód kopalnianych. „Podjęliśmy współpracę z 8 podmiotami”

SRK od kilku lat prowadzi jednak działania w celu wykorzystania potencjału wód kopalnianych i to na kilku płaszczyznach, w tym ich zagospodarowania na cele ciepłownicze. Wyliczyła, że wraz z przejętymi zakładami górniczymi w stanie likwidacji wypompowuje ok. 100 mln m sześc. wody rocznie, z których część (ok. 3 proc.) sprzedawana jest podmiotom gospodarczym do celów przemysłowych i technologicznych, a pozostała zrzucana do cieków powierzchniowych.

- Podjęliśmy współpracę z 8 podmiotami - w tym m.in. z Wodociągami Jaworzno i Gminą Jaworzno, Katowickimi Wodociągami, Muzeum Śląskim, Tauronem Ciepło i miastem Katowice - zainteresowanymi wykorzystaniem pompowanych wód kopalnianych na cele przemysłowe, zaopatrzenia ludności w wodę i odzysku ciepła - wyjaśnił rzecznik spółki Mariusz Kowalik.

Muzeum Śląskie chce zaoszczędzić - ogrzewają swoje budynki wodą z podziemi

Jeśli chodzi o Muzeum Śląskie, to na początku 2025 r. kierownictwa tej placówki i SRK podpisały list intencyjny w sprawie realizacji innowacyjnego projektu, w ramach którego za pośrednictwem specjalnej instalacji wody kopalniane ogrzeją obiekty instytucji kultury.

Spółka zwróciła uwagę, że wody te są przez nią stale wypompowywane z terenu muzeum (dawniej kopalni Katowice) na powierzchnię. Woda, o której mowa, ma ok. 19 st., a przeprowadzone na zlecenie Muzeum Śląskiego analizy wykazały realne możliwości zmiany sposobu ogrzewania placówki i wysoką opłacalność takiego rozwiązania, które dodatkowo umożliwi chłodzenie obiektów np. latem.

Planowana instalacja będzie zlokalizowana na kanale zrzutowym, co nie ingeruje w dotychczasowy system pompowania i odprowadzania wód do środowiska naturalnego. Projekt łączy się z rewitalizacją nieużytkowanej dotąd części Muzeum Śląskiego. To 5-letnia inwestycja o wartości 250 mln zł.

Zbadają możliwości zaspokojenia potrzeb energetycznych Katowic

W marcu 2025 r. SRK i spółka miejska Katowickie Inwestycje podpisały list intencyjny w kwestii współpracy, której efektem będzie ciepło z wód kopalnianych dla zaspokojenia energetycznych potrzeb Katowic. Obie strony przekonywały, że to ważny krok, który w pierwszej kolejności pozwoli przeprowadzić odpowiednie analizy i ocenić potencjał spożytkowania górniczej energii cieplnej na potrzeby miejskiej infrastruktury. A pozytywne wyniki i dogłębna weryfikacja pozwolą na kolejny krok, czyli m.in. budowę infrastruktury dostarczającej miastu ciepło.

Źródłem wody będą Pompownia Stacjonarna Boże Dary oraz Pompownia Głębinowa Wieczorek II. W skali roku - według wyliczeń SRK - to razem prawie 10,5 mln m sześc. wody o temperaturze sięgającej nawet 28 st. C.

Nowa pływalnia i stacja uzdatniania wody. Źródło kopalniane zasili miejską sieć wodociągową

Ponadto SRK przekazała miastu Katowice w darowiźnie 2,5 ha gruntów wartych 4,3 mln zł. Na bazie umowy podpisanej 9 września samorząd otrzymał w sumie pięć działek. Przeznaczone będą pod budowę pływalni oraz towarzyszącej jej infrastruktury, czyli m.in. hali sportowej. Powstać ma m.in. stacja uzdatniania wody.

- Mówiąc w skrócie: wody kopalniane zasilą miejską sieć wodociągową, poprzez budowaną przez Katowickie Inwestycje stację uzdatniania, a także będą wykorzystane do bieżącej działalności miejskiego basenu - wyjaśnił Mariusz Kowalik.

Wskazał również na ciekawostkę, którą jest działający w Pompowni Stacjonarnej Boże Dary w Katowicach hydrogenerator, wytwarzający energię elektryczną z wód kopalnianych na potrzeby własne pompowni. W październiku 2023 r. SRK przekonywała, że to pierwszy taki projekt w Europie i na świecie, umożliwiający produkcję na własne potrzeby energii elektrycznej pochodzącej z wód kopalnianych.

Nowoczesna technologia pozwoli uzyskać wodę o wysokiej jakości. „Projekt ma pionierski charakter w skali kraju”

Na potrzeby wodociągowe spółka weszła także we współpracę z Wodociągami Jaworzno, m.in. w sprawie budowy w miejscu dawnej kopalni węgla kamiennego „Jan Kanty” stacji uzdatniania wody, która zasili tereny wchodzące w skład Jaworznickiego Obszaru Gospodarczego.

Stacja będzie wykorzystywać innowacyjne technologie oczyszczania wód dołowych, takie jak ozonowanie, lampy UV i odwrócona osmoza. Inwestor podkreślił, że ze względu na swoją skalę, projekt ma pionierski charakter w kraju, a roczna wydajność obiektu może wynieść nawet 2,4 mln m sześc., czyli ok. 280 m sześc. wody na godzinę.

- Technologia została dobrana tak, aby ograniczyć ilość odpadów i stosowanie środków chemicznych. W procesie wykorzystany zostanie ozon, jako naturalny utleniacz i środek dezynfekujący. Dzięki zastosowaniu wielostopniowych kolumn kontaktowych z jonizowanym powietrzem, możliwe będzie uzyskanie wody o bardzo wysokiej jakości, spełniającej normy określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia dotyczącym wody pitnej - wyjaśnił dr inż. Józef Natonek, prezes Wodociągów Jaworzno.

Zastosowanie dużych pomp ciepła oznacza wysokie koszty inwestycyjne

Każdy kij ma jednak dwa końce. Wody kopalnianie nie wszędzie i nie zawsze można zastosować, nawet jeśli poszczególne strony przedsięwzięcia dojdą do porozumienia. Mało tego - w wielu przypadkach na drodze stoją przeszkody, których pokonanie może być zbyt kosztowne, co uczyni projekt nieopłacalnym.

Na prośbę Portalu Samorządowego wszystkie wady i zalety wyjaśnił były wojewoda śląski, a obecnie pracownik naukowy i profesor Politechniki Śląskiej dr hab. inż. Zygmunt Łukaszczyk.

Zauważył, że większość wód w polskich kopalniach ma temperaturę ok. 25 stopni Celsjusza, czyli zbyt niską, aby bezpośrednio zasilać tradycyjne sieci ciepłownicze. Konieczne jest więc zastosowanie dużych pomp ciepła, a to oznacza wysokie koszty inwestycyjne, konieczność dostarczania energii elektrycznej do napędu pomp oraz zależność opłacalności od cen prądu.

Wskazał też na problemy chemiczne.

Wody kopalniane często zawierają duże ilości soli, żelazo i mangan, siarczany czy zawiesiny mineralne. Powoduje to korozję urządzeń, zarastanie wymienników osadami oraz konieczność stosowania specjalnych materiałów i systemów uzdatniania. To jeden z głównych problemów eksploatacyjnych

- podkreślił prof. Łukaszczyk.

Ważna odległość od potencjalnych odbiorców i m.in. gwarancja wydajności, o którą trudno

Dodał, że źródło ciepła musi znajdować się stosunkowo blisko odbiorców. Tymczasem wiele szybów i stacji odwadniania położonych jest poza centrami miast i z dala od istniejących sieci ciepłowniczych. A budowa nowych magistrali ciepłowniczych może kosztować więcej niż sama instalacja odzysku ciepła.

- W przypadku zamkniętych kopalń pojawiają się pytania: jak będzie zmieniał się poziom zalania wyrobisk, czy temperatura wody pozostanie stabilna, czy wydajność źródła będzie wystarczająca za 20-30 lat? Inwestorzy oczekują wieloletniej przewidywalności - zwrócił uwagę Łukaszczyk.

Zaznaczył, że trzeba liczyć się z wysokimi nakładami początkowymi na odwierty lub dostęp do szybów, pompy głębinowe, wymienniki ciepła, pompy ciepła dużej mocy czy przyłącza do sieci ciepłowniczej. To koszty ponoszone na początku, które zwracają się przez wiele lat.

Zygmunt Łukaszczyk: Wody kopalniane nie zawsze okazują się najtańszym rozwiązaniem

Ekspert wskazał również na bariery organizacyjne i prawne, wynikające m.in. z faktu, że często właścicielem infrastruktury jest inny podmiot niż operator ciepłowni. Rodzi to konieczność ustalenia praw do korzystania z wód, odpowiedzialności za utrzymanie szybów i zasad finansowania inwestycji. Przypomniał, że na terenach pogórniczych występują kwestie związane z odpowiedzialnością za szkody górnicze i bezpieczeństwo wyrobisk.

- W niektórych lokalizacjach łatwiej i taniej wykorzystać biomasę, gaz ziemny, ciepło odpadowe z przemysłu czy energię geotermalną z odwiertów. Wody kopalniane nie zawsze okazują się najtańszym rozwiązaniem - zauważył.

Jeśli uda się spełnić te warunki, wody kopalniane mogą stać się atrakcyjnym źródłem ciepła.

Zdaniem Zygmunta Łukaszczyka w przypadku Górnego Śląska największą przeszkodą nie jest sama technologia, która jest dobrze znana, ale ekonomika przedsięwzięcia. Aby projekt był opłacalny, muszą jednocześnie wystąpić:

• odpowiednio ciepłe i wydajne źródło wody,
• duża liczba odbiorców ciepła w pobliżu,
• dostęp do taniej energii elektrycznej dla pomp ciepła,
• możliwość wykorzystania istniejącej infrastruktury ciepłowniczej.

- Tam, gdzie te warunki są spełnione, wody kopalniane mogą stać się bardzo atrakcyjnym źródłem ciepła dla miast pogórniczych, takich jak obszary wokół Katowic, Rudy Śląskiej czy Bytomia - podsumował były wojewoda śląski.

Схожие новости