Rotterdam’ın gölleri, parkları ve ormanlık alanlarıyla ünlü Kralingen semti bugün kentin en nezih bölgelerinden biri olarak biliniyor. Eski Hollanda Başbakanı Ruud Lubbers uzun yıllar burada yaşadı. Hollanda’nın en genç belediye başkanı unvanını taşıyan, Utrecht ve Lahey’in eski belediye başkanı Ivo Opstelten de Kralingen’in tanınmış sakinlerinden biri oldu. Türkiye’de Fenerbahçe formasıyla tanınan, geçen sezon Feyenoord teknik direktörü olan Robin van Persie de bu mahallenin çocuğu.

Ancak Kralingen’i gezerken aklım bugünden çok geçmişe gitti. Çünkü bu sessiz sokaklar, İkinci Dünya Savaşı’nın acı hatıralarını hâlâ taşıyor. 1940 yılında tarafsızlığını ilan etmiş olmasına karşın Hollanda, Nazi Almanya’sının saldırısına uğradı. 14 Mayıs 1940’ta düzenlenen bombardımanda şehir merkezi büyük ölçüde yok edildi, yüzlerce insan yaşamını yitirdi. Ertesi gün Hollanda teslim oldu.

Bazen bir şehri anlamak için müzelerine değil, kaldırımlarına bakmak gerekir.

Bugün Rotterdam merkezinde yürüyenler, kaldırımlara yerleştirilen ışıklı cam plakalarla bombardımanın izlerini hâlâ görebiliyor. Akşam karanlığında aydınlanan ve üzerlerinde alev sembolü bulunan bu cam kareler, bombaların düştüğü noktaları işaret ediyor.

Kralingen sokaklarında yürürken bu kez gözüm kaldırımlardaki küçük pirinç plaketlere takıldı. Her biri yalnızca birkaç satırdan oluşuyordu.

“Jack Charles Rosentiel burada yaşıyordu. Doğum: 1914. 1942 yılında sürgüne gönderildi. 1 Eylül 1942’de Auschwitz’de katledildi.”

Birkaç adım sonra başka bir isim: “Elisabeth Rosentiel-Deutsch burada yaşıyordu. Doğum: 1887. 1942 yılında sürgüne gönderildi. 1 Eylül 1942’de Auschwitz’de katledildi.”

Sonra bir başkası... Ve bir başkası... İnsan o an istatistikleri değil, yaşamları okumaya başlıyor. Alman sanatçı Gunter Demnig tarafından başlatılan bu projede, Nazi kurbanlarının son yaşadıkları evlerin önüne isimlerinin yazılı olduğu pirinç levhalar yerleştiriliyor.

Rotterdam’dan sürgün edilen yaklaşık 6 bin 790 Yahudi, önce yaşadığım evin yalnızca yüz adım ötesindeki Loods 24 adlı liman deposunda toplandı. Buradan Kamp Westerbork’a, oradan da Auschwitz, Sobibór ve diğer Nazi kamplarına gönderildiler. Yaklaşık 6 bin 300 Rotterdamlı Yahudi Holokost’ta yaşamını yitirdi. Bugün Loods 24’ten geriye yalnızca bir duvar parçası ve sessiz bir anıt kaldı.

Rotterdam denince akla önce 14 Mayıs 1940 bombardımanı gelir. Oysa bu şehir yalnızca bombalarla değil, sessizce kaybolan insanlarıyla da yaralandı. Loods 24’ten ayrılan trenler yalnızca insanları değil, bir toplumun vicdanını da götürdü.

Aynı yıllarda sosyal demokratlar, komünistler, sendikacılar, direnişçiler, Nazi karşıtı din adamları, Romanlar, Sintiler ve binlerce Rotterdamlı da Nazi baskısının kurbanı oldu. Kimileri toplama kamplarına, kimileri çalışma veya zorunlu işçi kamplarına gönderildi; birçoğu işkenceyle, infazlarla ya da insanlık dışı koşullar altında yaşamını yitirdi.

Rotterdam’ın kaldırımlarındaki pirinç taşlar bana yalnızca geçmişi değil, insanlığın belleğinin ne kadar kırılgan olduğunu da anımsattı. Aradan seksen yılı aşkın bir zaman geçti. “Bir daha asla” sözü, insanlığın ortak vicdan yemini olmalıydı.

Ne var ki bugün Gazze’den gelen görüntüler; sivillerin açlıkla, bombardımanla ve yerlerinden edilmeyle karşı karşıya kaldığını gösteriyor. Binlerce çocuğun yaşamını yitirdiği, hastanelerin ve sivil yerleşim alanlarının hedef olduğu bir savaş, hangi gerekçeyle açıklanırsa açıklansın insanlığın ortak vicdanında derin yaralar açıyor.

Bir halkın geçmişte uğradığı büyük acılar, başka bir halkın bugün yaşadığı acılara sessiz kalmanın gerekçesi olamaz. Tam tersine, tarih bize acının kimliğinin olmadığını öğretir.

İlgili Konular: #Hollanda