БилимПятигорскда «Машук – 2026» форумда къонакъда санатны тарыхчысы, «Къырал Кремль къалада оруслу суратчыланы юслеринден ушакъла» программаны жарашдыргъан эм бардыргъан «Мени орамымы музейи» маданият учрежденияны башчысы Александр Архангельский болгъанды. Эксперт жаш адамлагъа суратлау сыфатланы юслери бла тин хазна къалай сакъланнганыны, юйретиуде санат аллай уллу жерни нек алгъаныны, ёсе келген тёлюлени дуниягъа кёз къарамларыны тохташыуунда устазны борчу неде болгъаныны юсюнден оюмларын айтханды.
Жыйылгъанла, бек биринчи, инсан санатны къалай ангылагъанын тинтгендиле. Архангельский эс бургъаныча, бусагъатда адамла суратлагъа жангызда кеслерини сезимлерине кёре багъа бичедиле, автор салгъан магъананы, аны жаз тилин ангыларгъа кюрешмейдиле. Суратчы, чыгъармасын ишлей, анда бир башха, терен магъананы жашыргъан эсе уа деп, эксперт устаз сынамына юйретгенде тюз бусагъатда жаратылгъан сагъышларына угъай, эрттеден тохташхан тёрелеге таяныргъа керек болгъанын чертгенди.
Юрий Лотманны чыгъармачылыгъын юлгюге келтирип, Александр Архангельский бийик санатны адамла кеслери энчи кюрешген къол усталыкъладан айырыргъа чакъыргъанды. Аны айтханына кёре, таза чынтты чыгъармачылыкъ затны жангы жанындан кёрген, къатышлыкъны хорлагъан фахмуду, маданият а инсанлыкъ шартланы ачыкълау бла кюрешеди. Былайда устазны борчу инсанны, болжаллы излемледен азат эте, кёп ёмюрлени ичинде сакълана келген тин байлыкъла бла байлауду. «Юйретиуню мурдору сыфатны ичинде терен магъананы кёргюзтюудю. Сёз ючюн, Врубельни «Демон сидящий» суратын алайыкъ, ол жинни суратламайды, адамны кючлерин бла сайлауларын кёргюзтеди. Суратны жигити ёрге къобарыкъмыды огъесе олтургъанлаймы къаллыкъды – аны оноуун суратха къарагъан ич дуниясына эмда бусагъатда тин халына кёре этеди. Санатха ма алай къараргъа юйретирге керекбиз сабийлени», - дегенди ол.
Тарыхчы форумчула бла сабий инсанлыкъ жаны бла къалай айныгъанын да сюзгенди. Ол оюм этгенден, адам юч кесекден къуралады – чархы, жаны эмда тин халы. Гётени: «Шайырны ангыларгъа сюе эсенг, аны дуниясына кир», - деген сёзлерин юлгюге келтире, ол жаш устазланы кеслерин, окъуучуларын да сезимле жаны бла айнытыргъа чакъыргъанды. Энчи магъана уа насийхатчылагъа бла авторлагъа къаллай жууаплылыкъ салыннганына бергенди. Былайда ол жыйылгъанланы эслерине Гогольну «Портрет» чыгъармасын салгъанды. Маданиятны адамны ич дуниясын жангы бийик даражагъа чыгъаргъанындан тышында, аны тини къарыусуз эсе, андан да энишге тюшюрген кючю барды. Ол инсан арталлыда бир затха къатышмай жашаялмазлыгъы бла байламлыды: ол неда къурайды, неда бузады. Ма былайда ётеди фахму бла болумлагъа бойсунууну чеги, дегенди ол.
Таурухла эмда устазлыкъ амалланы байламлыкъларын тинтиу да сейир болгъанды. Мында жаш адамла лектор бла «Буратино» жомакъны юйретиу магъанасын тинтгендиле. Архангельский айтханыча, хар сабий да алыкъа таза, бир тюрлю ызы болмагъан агъач тюккючге ушайды. Устазла уа эки тюрлюдюле: бирлери атасы Карло кибик, анга къыйын салыргъа, юйретирге хазырдыла, башхалары уа, Карабас Барабасча, аны кеслерини излемлерине жетерге хайырланыргъа излейдиле. Педагогика да анга ушайды, анда да баш магъананы сунмай тургъанлай чыкъгъан болумла угъай, юлгюле тутадыла, деп къошханды ол.
Ахырында тарыхчы юйретиуню тёрт мурдорун белгилегенди: сабийни тёгерегинде болгъан абаданланы жашаугъа кёр къарамларыны бирчалыгъы, аны тенглерини араларында халла, бир тин байлыкъланы дурус кёрген абаданыракъ жаш тёлюню бла ата-аналаны кёз къарамлары. Ушакъны эсеплерин чыгъара, жыйылгъанла устазны борчу сабийни тин жаны бла айнытыу, не тюрлю ишни, жумушну да къоркъууну угъай, сюймекликни юсю бла тамамларгъа юйретиудю, деген оюмгъа келгендиле.
Кульчаланы Зульфия.
Пятигорскда «Машук – 2026» форумда къонакъда санатны тарыхчысы, «Къырал Кремль къалада оруслу суратчыланы юслеринден ушакъла» программаны жарашдыргъан эм бардыргъан «Мени орамымы музейи» маданият учрежденияны башчысы Александр Архангельский болгъанды. Эксперт жаш адамлагъа суратлау сыфатланы юслери бла тин хазна къалай сакъланнганыны, юйретиуде санат аллай уллу жерни нек алгъаныны, ёсе келген тёлюлени дуниягъа кёз къарамларыны тохташыуунда устазны борчу неде болгъаныны юсюнден оюмларын айтханды.
Жыйылгъанла, бек биринчи, инсан санатны къалай ангылагъанын тинтгендиле. Архангельский эс бургъаныча, бусагъатда адамла суратлагъа жангызда кеслерини сезимлерине кёре багъа бичедиле, автор салгъан магъананы, аны жаз тилин ангыларгъа кюрешмейдиле. Суратчы, чыгъармасын ишлей, анда бир башха, терен магъананы жашыргъан эсе уа деп, эксперт устаз сынамына юйретгенде тюз бусагъатда жаратылгъан сагъышларына угъай, эрттеден тохташхан тёрелеге таяныргъа керек болгъанын чертгенди.
Юрий Лотманны чыгъармачылыгъын юлгюге келтирип, Александр Архангельский бийик санатны адамла кеслери энчи кюрешген къол усталыкъладан айырыргъа чакъыргъанды. Аны айтханына кёре, таза чынтты чыгъармачылыкъ затны жангы жанындан кёрген, къатышлыкъны хорлагъан фахмуду, маданият а инсанлыкъ шартланы ачыкълау бла кюрешеди. Былайда устазны борчу инсанны, болжаллы излемледен азат эте, кёп ёмюрлени ичинде сакълана келген тин байлыкъла бла байлауду. «Юйретиуню мурдору сыфатны ичинде терен магъананы кёргюзтюудю. Сёз ючюн, Врубельни «Демон сидящий» суратын алайыкъ, ол жинни суратламайды, адамны кючлерин бла сайлауларын кёргюзтеди. Суратны жигити ёрге къобарыкъмыды огъесе олтургъанлаймы къаллыкъды – аны оноуун суратха къарагъан ич дуниясына эмда бусагъатда тин халына кёре этеди. Санатха ма алай къараргъа юйретирге керекбиз сабийлени», - дегенди ол.
Тарыхчы форумчула бла сабий инсанлыкъ жаны бла къалай айныгъанын да сюзгенди. Ол оюм этгенден, адам юч кесекден къуралады – чархы, жаны эмда тин халы. Гётени: «Шайырны ангыларгъа сюе эсенг, аны дуниясына кир», - деген сёзлерин юлгюге келтире, ол жаш устазланы кеслерин, окъуучуларын да сезимле жаны бла айнытыргъа чакъыргъанды. Энчи магъана уа насийхатчылагъа бла авторлагъа къаллай жууаплылыкъ салыннганына бергенди. Былайда ол жыйылгъанланы эслерине Гогольну «Портрет» чыгъармасын салгъанды. Маданиятны адамны ич дуниясын жангы бийик даражагъа чыгъаргъанындан тышында, аны тини къарыусуз эсе, андан да энишге тюшюрген кючю барды. Ол инсан арталлыда бир затха къатышмай жашаялмазлыгъы бла байламлыды: ол неда къурайды, неда бузады. Ма былайда ётеди фахму бла болумлагъа бойсунууну чеги, дегенди ол.
Таурухла эмда устазлыкъ амалланы байламлыкъларын тинтиу да сейир болгъанды. Мында жаш адамла лектор бла «Буратино» жомакъны юйретиу магъанасын тинтгендиле. Архангельский айтханыча, хар сабий да алыкъа таза, бир тюрлю ызы болмагъан агъач тюккючге ушайды. Устазла уа эки тюрлюдюле: бирлери атасы Карло кибик, анга къыйын салыргъа, юйретирге хазырдыла, башхалары уа, Карабас Барабасча, аны кеслерини излемлерине жетерге хайырланыргъа излейдиле. Педагогика да анга ушайды, анда да баш магъананы сунмай тургъанлай чыкъгъан болумла угъай, юлгюле тутадыла, деп къошханды ол.
Ахырында тарыхчы юйретиуню тёрт мурдорун белгилегенди: сабийни тёгерегинде болгъан абаданланы жашаугъа кёр къарамларыны бирчалыгъы, аны тенглерини араларында халла, бир тин байлыкъланы дурус кёрген абаданыракъ жаш тёлюню бла ата-аналаны кёз къарамлары. Ушакъны эсеплерин чыгъара, жыйылгъанла устазны борчу сабийни тин жаны бла айнытыу, не тюрлю ишни, жумушну да къоркъууну угъай, сюймекликни юсю бла тамамларгъа юйретиудю, деген оюмгъа келгендиле.
| # | Наименование новости | Тональность | Информативность | Дата публикации |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Окъутууну бла юйретиуню къыйматлы амалларын табыуну къайгъысын кёрюп | 0 | 14.88 | 20-08-2026 |
| 2 | «Тил - къайсы халкъны да энчи байлыгъыды» | 0 | 20.11 | 29-07-2026 |
| 3 | «Устаз бюгюнлюкде дерсине алгъадан эсе кёбюрек эс бурургъа керек сунама» | 0 | 17.71 | 29-07-2026 |
| 4 | «Сабий жюрекчиклени сюймекликден толтурургъа итинебиз» | 0 | 16.82 | 31-07-2026 |
| 5 | Уллу къыйыны атын унутдурлукъ тюйюлдю | 0 | 21.38 | 24-07-2026 |
| 6 | Огъурлулукъну тёрелерин бузмагъандыла | 0 | 22.38 | 18-08-2026 |
| 7 | «Тёлюден тёлюге ёте келген къарындашлыкъ байламлыкъланы сакълар ючюн бирикгенбиз» | 0 | 20.42 | 08-05-2026 |
| 8 | «Энчи онглары болгъан сабийлеге да ала кеслери сюйген жаны бла хунерлерин ачыкъларгъа амалла къураладыла» | 0 | 15.74 | 13-08-2026 |
| 9 | Айырыула ачыкъ эмда законнга тийишлиликде барырларына къарарыкъдыла | 0 | 22.7 | 14-07-2026 |
| 10 | Студент къауум сынам алады | 0 | 22.16 | 04-08-2026 |