• Konfederacja chce walczyć z tzw. turystyką emerytalną, ale nagłośniony przypadek „emerytury za jeden dzień pracy” może zaciemniać obraz skali zjawiska. To przykład skrajny, który nie pokazuje, jak często podobne sytuacje faktycznie występują.
• Według danych ZUS-u w sierpniu 2026 r. około 1,9 tys. obywateli Ukrainy korzystało z podwyższenia świadczenia do minimum z uwzględnieniem ukraińskiego stażu. Nie da się jednak na podstawie tych danych ustalić, ile z tych osób faktycznie przyjechało do Polski w celu uzyskania świadczenia.
• Sami projektodawcy szacują, że proponowane zmiany przyniosą w krótkim okresie około 1 mln zł oszczędności rocznie. To sugeruje, że grupa przypadków, którą nowe przepisy miałyby wyeliminować, stanowi niewielką część całego systemu dopłat.

Posłowie Konfederacji oraz koła Demokracja Bezpośrednia przygotowali projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Politycy chcą zaostrzyć zasady dopłat do emerytury minimalnej, wprowadzając dodatkowy warunek otrzymania podwyższenia emerytury do poziomu minimalnego. Na koncie ubezpieczonego musiałyby być zapisane zwaloryzowane składki w wysokości co najmniej 25-krotności minimalnego wynagrodzenia. W 2026 r. byłoby to 120 150 zł.

Konfederacja argumentuje, że rozwiązanie ma uszczelnić system i ograniczyć tzw. turystykę emerytalną. Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Polską a Ukrainą, obowiązująca od 2014 r., pozwala sumować okresy ubezpieczenia w obu państwach. Każde państwo wypłaca świadczenie za własny staż, a jeśli łączna emerytura jest niższa od polskiego minimum, ZUS może wyrównać ją do tej kwoty. Tego mechanizmu dotyczy projekt.

W debacie publicznej jako przykład przedstawiany jest przypadek obywatelki Ukrainy, której wyliczona polska emerytura miała wynosić 13,86 zł miesięcznie. Według informacji przedstawionych przez posła Konfederacji Ryszarda Wilka dzięki zastosowaniu obowiązujących przepisów świadczenie zostało podwyższone, a miesięczna dopłata miała wynieść 1539,49 zł. Dodatkowo wypłacono ponad 73 tys. zł wyrównania za wcześniejszy okres. Przypadek ten stał się argumentem w dyskusji nad zmianą przepisów.

Polityczna dyskusja była szeroko komentowana w mediach, co nie umknęło uwadze Polaków. Wzrost zainteresowania tym tematem widać również w danych Google Trends. Coraz częściej wyszukujemy informacji dotyczących emerytur, w tym samej emerytury minimalnej.

Przytaczany przypadek emerytury wyliczonej w Polsce na kwotę 13,86 zł pokazuje skrajny rezultat działania obowiązujących przepisów, ale sam w sobie nie dowodzi częstotliwości takich sytuacji. Może być mylący, jeśli pominiemy zasady, na jakich ustalane jest prawo do podwyższenia świadczenia. 

- Warto precyzyjnie wyjaśniać, że 13,86 zł było wysokością świadczenia wynikającą z polskich składek, natomiast podwyższenie do poziomu minimalnego było konsekwencją spełnienia dodatkowych warunków, w tym posiadania łącznego wymaganego stażu po uwzględnieniu okresów zagranicznych oraz zamieszkiwania w Polsce. Natomiast kwota ponad 73 tys. zł była wyrównaniem za wcześniejszy okres, a nie jednorazową „emeryturą za jedną składkę” - wyjaśnia prezes Instytutu Emerytalnego, członek Forum Ekspertów Ad Rem dr Marcin Wojewódka.

Również ekspertka ds. prawa pracy z Polskiego Towarzystwa Gospodarczego Katarzyna Kamecka podkreśla, że opłacenie jednej składki w Polsce może być podstawą do nabycia prawa do polskiej emerytury, jednak świadczenie wyliczone wyłącznie na podstawie tak krótkiego okresu ubezpieczenia będzie bardzo niskie. Do podwyższenia go do poziomu emerytury minimalnej konieczne jest spełnienie dodatkowych warunków, m.in. dotyczących stażu i wieku. W przypadku świadczeń ustalanych z zastosowaniem umów międzynarodowych jest również wymagane zamieszkanie w Polsce.

- Należy przypomnieć, że mamy podpisaną z Ukrainą umowę o zabezpieczeniu społecznym, nie można powiedzieć jednak, że Polska „finansuje” emeryturę za okresy pracy wykonanej na Ukrainie. Umowa przewiduje sumowanie okresów ubezpieczenia dla celów ustalenia prawa do świadczenia, natomiast każde państwo określa i finansuje świadczenie za okresy ubezpieczenia przypadające w jego systemie. Zasada równego traktowania oznacza przy tym, że osoby objęte umową korzystają z praw wynikających z polskiego ustawodawstwa na takich samych warunkach jak obywatele polscy – ocenia Katarzyna Kamecka.

Czy faktycznie w Polsce mamy do czynienia z emerytalną turystyką, o której mówią politycy? Z danych, które udostępnił nam ZUS, wynika, że w sierpniu 2026 r. około 1,9 tys. obywateli Ukrainy otrzymało przy emeryturze lub rencie dopłatę do wysokości najniższej emerytury.

Nie jest to jednak liczba wszystkich Ukraińców, którzy mogą otrzymywać podwyższenie świadczenia do minimalnej emerytury. ZUS oddziela osoby, które potrzebują uwzględnienia ukraińskiego stażu, od osób, które mają wystarczający staż w Polsce i dlatego ich prawo do minimum wynika z polskich przepisów. Przytoczone dane dotyczą pierwszej grupy.

Łączna kwota sierpniowych dopłat wyniosła 4 mln 499,2 tys. zł. Średnia wysokość podwyższenia wyniosła 1 401,48 zł miesięcznie. Najniższa dopłata wyniosła 6,36 zł, a najwyższa 1 976,71 zł.

- Mówienie o turystyce emerytalnej w sytuacji, gdy wszystkich stwierdzonych tego typu przypadków, czyli korzystania z dopłat do minimalnej emerytury, na podstawie podpisanej umowy o zabezpieczeniu społecznym z Ukrainą - przez zaledwie ok. 2 tys. obywateli tego kraju, jest nieadekwatne do skali tego zjawiska – mówi wiceprezes Związku Pracodawców BCC dr Wojciech Nagel.

Jak dodaje, Ukraińcy odprowadzili w 2025 r. ok. 13,3 mld zł składek na ubezpieczenie społeczne. Obecnie w ZUS-ie zarejestrowanych jest ponad 840 tys. pracowników z Ukrainy, czyli tych, którzy odprowadzają składki.

- Jeżeli zestawimy to z liczbą osób objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego w ramach umów zawartych przez Polskę z innymi państwami, okazuje się, że wszystkich takich przypadków jest mniej niż 20 tys., z czego około 2 tys. dotyczy Ukraińców. W stosunku do liczby emerytów w Polsce, wynoszącej około 8 mln osób, są to liczby statystycznie pomijalne – komentuje Wojciech Nagel.

- W związku z tym wprowadzanie zmian do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wydaje się bezzasadne. Także dlatego, że stabilność podpisanych umów wpływa na krajowy rynek pracy i potrzeby tworzenia miejsc pracy przez pracodawców. Z tego punktu widzenia postulowane zmiany byłyby niekorzystne – zaznacza wiceprezes ZP BCC.

Również Marcin Wojewódka zachowuje ostrożność w używaniu sformułowania turystyka emerytalna.

- Dane, jakimi można dysponować, mogą dostarczać informacji o liczbie legalnych dopłat do minimalnej emerytury dla cudzoziemców, ale nie są w stanie wskazać, jaka liczba spośród tych świadczeniobiorców celowo przyjechała do Polski właśnie po to, aby uzyskać takie świadczenie ani ilu dopuściło się jakiegoś nadużycia – zaznacza Marcin Wojewódka.

Jak dodaje, z publicznie dostępnych danych wynika, iż turystyka emerytalna to niewielki fragment całego systemu dopłat. Co więcej, politycy Konfederacji w uzasadnieniu do projektu ustawy szacują, że proponowane przez nich zmiany przyniosą w krótkim okresie około 1 mln zł oszczędności rocznie.

- To sugeruje, że przypadki, które nowy próg miałby faktycznie wyeliminować, stanowią tylko część obecnego systemu dopłat – zauważa Marcin Wojewódka.

Warto przypomnieć, że mechanizm stosowany w relacjach z Ukrainą nie jest rozwiązaniem wyjątkowym. Polska stosuje podobne zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego także w relacjach z innymi państwami.

Polegają one m.in. na uwzględnianiu okresów ubezpieczenia przebytych w różnych państwach, przy czym każde państwo co do zasady wypłaca świadczenie za własne okresy ubezpieczenia.

Polska ma obecnie takie umowy z:

• Australią,
• Białorusią,
• Kanadą,
• Koreą Południową,
• Macedonią Północną,
• Mołdawią,
• Mongolią,
• Izraelem,
• Turcją,
• Ukrainą,
• Stanami Zjednoczonymi,
• Quebekiem.

Podobny mechanizm przewidziano w umowie o zabezpieczeniu społecznym z Indiami, podpisanej 25 listopada 2024 r. Umowa nie została jednak jeszcze ratyfikowana.