Jest piątek wieczorem, Rynek. Z jednej kawiarni dobiega gwar rozmów, z innej, a jest ich tu mnóstwo, zapach świeżo palonej kawy, pizzy, dźwięki muzyki. Kilka metrów dalej, w przejściu między kamienicami, ktoś wraca z koncertu, ktoś z wernisażu, wieczoru poezji, czego dowodem trzymamy w ręku bilet, program albo i stylizacja nie do podrobienia. To nie metropolia. To miasto wielkości ułamka Warszawy, które w 2026 roku zostało Polską Stolicą Kultury i które każdego dnia udowadnia, że na ten prestiżowy tytuł w pełni zasłużyło.

Bielsko-Biała. Miasto, które się nie spieszy, ale ma pełne ręce roboty

Bielsko-Biała ma tę rzadką zdolność robienia wielu rzeczy naraz bez robienia przy tym chaosu. Dla przykładu, tego samego weekendu, kiedy na Rynku kończył się czterodniowy festiwal literacki, na cmentarzu żydowskim grał jeden z najbardziej nieprzewidywalnych kontrabasistów polskiej sceny jazzowej, a w Centrum OKO dzieci uczyły się wraz z rodzicami animować bajkowe postacie i trudno było ocenić, kto tu się lepiej bawi. Maluchy, czy dorośli, którzy wychowali się na Reksiu i Bolku i Lolku.

Pod koniec czerwca Bielsko-Biała na cztery dni się odłączyło. Od internetów, tiktoków, bezmyślnego, ale błyskawicznego skrolowania na rzecz bycia tu i teraz. Pierwszy Festiwal Literatury i Kultury UNPLUG, zorganizowany przez Książnicę Beskidzką, przyciągnął do miasta nazwiska, które kojarzą się z wielkimi festiwalami o ugruntowanej renomie: prof. Jerzy Bralczyk, Michał Rusinek, Andrzej Stasiuk, Dorota Masłowska, Sylwia Chutnik, Anita Werner. Renata Przemyk otworzyła wydarzenie koncertem, a Maria Peszek wraz z Bartkiem Wąsikiem zamknęli je recitalem „Pieśń nocy letniej”, sięgając po twórczość Jana Kochanowskiego.

W programie znalazło się ponad sześćdziesiąt wydarzeń – spotkań autorskich, warsztatów pisarskich i introligatorskich, jogi na łące, koncertów mis tybetańskich, animacji dla najmłodszych na Literackiej Łące Wyobraźni.

Bolek i Lolek i Jazz

Bielska Zadymka Jazzowa to instytucja znana raczej z marcowych edycji w górskich schroniskach i kopalniach, ale ma też swoją letnią odsłonę. W tym roku wystąpił na niej m.in. Michał Barański, który zagrał jazz splatający matematykę rytmiczną subkontynentu indyjskiego z europejską czułością i echem polskiego folklor. Zagrał w Sali Ceremonii przy Cmentarzu Żydowskim w Bielsku-Białej, czyli miejscu, które samo w sobie jest doświadczeniem. Do wesołej zabawy wprost z chodników i ulic miasta porwały przechodniów zespoły dixielandowe, perkusyjne i inni.

Festiwal nie zamknął się jednak w jednej sali koncertowej. Specjalny pociąg Kolei Śląskich zawiózł publiczność do Browarii w Czechowicach-Dziedzicach, gdzie zagrał brytyjski Renegade Brass Band. Imprezę zamknęła Parada Nowoorleańska, która ruszyła z trąbkami i bębnami trasą od Ratusza przez deptak na Plac Wojska Polskiego.

Kawałek dalej, przy ulicy Cieszyńskiej, stoi budynek, który z daleka… przyciąga oko. Centrum Bajki i Animacji OKO, otwarte w maju 2024 roku tuż przy legendarnym Studiu Filmów Rysunkowych, łączy nowy gmach z XIX-wieczną Willą Rotha szklanym łącznikiem.

To tu, w archiwum liczącym ponad sześć tysięcy puszek filmowych, przechowywane jest dziedzictwo Bolka i Lolka, Reksia i Baltazara Gąbki – bajek, na których wychowały się całe pokolenia Polaków. To nie jest muzeum w tradycyjnym słowa znaczeniu, bo tu można naprawdę zobaczyć i poczuć. Jak wyglądała niesamowicie żmudna, benedyktyńska wręcz praca animatorów, dźwiękowców i innych, którzy długimi godzinami ślęczeli nad folią, by wyczarować zaledwie… minutę animowanego filmu, który stał się legendą.

Zamek, który ocaliły kobiety

Nad miastem góruje zamek rodu Sułkowskich. Ostatni z rodu, książę-filozof i poeta, pojął za żonę Annę Marię, sportsmenkę i tenisistkę, która sprawnie zarządzała rodzinnym majątkiem, kopalniami i robotnikami na Śląsku, wielka rzadkość w tamtych czasach.

Jedna z najcenniejszych pamiątek, którą można zobaczyć na zamku, to porcelanowy serwis, wykonany w manufakturze w Miśni i nazywany czasem „bielską Mona Lisą”. Jego rozproszona po świecie kolekcja po latach częściowo wróciła do miasta, między innymi dzięki elementom wypożyczonym przez potomka książęcego rodu z Wiednia. Warto też zajrzeć do zamkowej kaplicy, której niedawno minęła 170. rocznica poświęcenia.

Kto chce wyrwać się na chwilę z miasta, by ruszyć w piękne Beskidy, też ma stąd wiele możliwości. Kolej gondolowa na Szyndzielnię to pierwsza po II wojnie światowej kolej linowa w Polsce i druga w historii kraju, po tej na Kasprowy Wierch. Zbudowała ją w latach 50. austriacka firma Brüder Girak, a pierwszych pasażerów przewiozła w grudniu 1953 roku.

Przeszklone gondole pokonują 1810 metrów trasy w nieco ponad sześć minut, wspinając się na wysokość niespełna tysiąca metrów n.p.m. Na górze stoi stara, kamienna stacja z lat 50., dziś mini-muzeum z historycznymi wagonikami, oraz wieża widokowa, z której przy dobrej pogodzie widać nawet Tatry. Stamtąd krótki szlak prowadzi do schroniska PTTK Szyndzielnia, idealnego miejsca na rozgrzewający posiłek po zejściu z gondoli albo łyk krystalicznie czystej wody dla ochłody.

Bo kultura wciąż ma znaczenie. Tłumy na każdej imprezie nie mogą się mylić

Tytuł Polskiej Stolicy Kultury 2026 nie spadł na Bielsko-Białą z nieba. To miasto, w którym podczas jednego weekendu czerwca można było posłuchać Andrzeja Stasiuka na Rynku, zatańczyć przy Renegade Brass Band w browarze, zanurzyć się w poezji, dźwiękach etno, nauczyć zaplatać wianki, wraz z dzieckiem animować bajkowego bohatera, wziąć udział w sesji jogi wprost na Rynku, posłuchać Marii Peszek i prof. Bralczyka, czy zjechać kolejką sprzed 70 lat na szczyt, z którego widać pół Beskidów. Niewiele miast w Polsce może zaproponować tak gęsty, a jednocześnie tak naturalny, bo absolutnie niepopadający w chaos, kalendarz wydarzeń.

Sprawdź, co dzieje się w Bielsku-Białej w najbliższym czasie i zaplanuj swój pierwszy (albo kolejny) weekend w mieście, które na rok stało się kulturalnym centrum Polski.

Czytaj też:
Te role przyniosły im sławę i nagrody. Najlepsi ekranowi królowie i królowe Czytaj też:
Prime Video odkrywa karty. Nadchodzą wielkie premiery i nowe sezony!

Galeria:
Bielsko-Biała. Polska Stolica Kultury 2026