• IUNG-PIB opublikował piąty raport suszowy. 
• W trzeciej dekadzie czerwca na obszarze Polski wystąpiła fala upałów, w trakcie której wartości maksymalnej dobowej temperatury powietrza przekraczały 35 °C, a nawet 40 °C.
• Fala upałów trwała od 24 do 30 czerwca i wpłynęła drastycznie na stan i kondycję wielu upraw. Jak to postrzega system IUNG-PIB?

Dane z okresu od 1 maja do 30 czerwca 2026 roku wskazują, że średnia wartość klimatycznego bilansu wodnego w Polsce wyniosła -128,9 mm, co oznacza dalsze pogłębianie deficytu wody o 14,3 mm względem poprzedniego okresu raportowania. Choć zmiana ta może wydawać się umiarkowana, w ujęciu agrometeorologicznym oznacza utrwalenie niedoboru wilgoci w glebie, który nie jest kompensowany przez opady atmosferyczne. 

Najbardziej niekorzystne warunki utrzymują się w południowo-wschodniej części kraju, gdzie w województwie podkarpackim i lubelskim klimatyczny bilans wodny osiągał odpowiednio około -212 mm oraz -210 mm. Są to wartości wskazujące na głęboki i długotrwały deficyt wody w glebie, który bezpośrednio ogranicza rozwój roślin i zwiększa ryzyko spadków plonów.

Centrum i wschód kraju jako główna strefa zagrożenia

Analiza piątego raportu pokazuje wyraźne skupienie suszy w pasie centralnej i wschodniej Polski. To właśnie tam łączą się najniższe wartości klimatycznego bilansu wodnego, duży udział gleb podatnych na szybkie przesychanie oraz dominacja upraw o wysokich wymaganiach wodnych. W efekcie region ten odpowiada za największą część krajowego zasięgu suszy rolniczej i stanowi jej główny obszar koncentracji.

Zboża jare i ozime w szerokim zasięgu suszy

Warto tu zaznaczyć, że w trzeciej dekadzie czerwca na obszarze Polski wystąpiła fala upałów, w trakcie której wartości maksymalnej dobowej temperatury powietrza przekraczały 35 °C, a nawet 40 °C. Fala upałów trwała od 24 do 30 czerwca i wpłynęła ona silne na stan i kondycję upraw między innymi bardzo szybko powodując przyspieszenie dojrzewania zbóż. 

W przypadku zbóż jarych suszę rolniczą stwierdzono w 1618 gminach, co stanowi około 65 procent wszystkich gmin w kraju.  W przypadku zbóż ozimych zagrożenie obejmuje 1422 gminy, czyli 57 procent kraju, co również wskazuje na bardzo szeroki zasięg przestrzenny zjawiska.

Najbardziej dotknięte województwa to kujawsko-pomorskie, mazowieckie, lubelskie, łódzkie oraz lubuskie, gdzie w wielu przypadkach susza obejmuje niemal wszystkie gminy. W regionach tych dodatkowo notuje się bardzo wysoki udział powierzchni gleb zagrożonych stratami plonów, który w województwach centralnych sięga blisko połowy potencjalnie narażonej powierzchni.

Rzepak i kukurydza pod silną presją deficytu wody

W uprawach roślin o wysokich wymaganiach wodnych sytuacja również pozostaje trudna. Susza obejmuje 844 gminy w przypadku rzepaku i rzepiku, 496 gmin w przypadku kukurydzy na ziarno i kiszonkę oraz 497 gmin w przypadku roślin strączkowych. Oznacza to, że około jedna piąta kraju w tych uprawach znajduje się pod bezpośrednim wpływem niedoboru wody, jednak w ujęciu regionalnym zjawisko to jest znacznie bardziej skoncentrowane.

Najwyższe udziały gmin zagrożonych notuje się w centrum i na wschodzie kraju, szczególnie w województwie lubelskim, łódzkim i podkarpackim, gdzie w kukurydzy i rzepaku udział gmin objętych suszą przekracza 60 do nawet ponad 90 procent (97,18 rzepak ozimy w woj. lubelskie) W takich warunkach rośliny wchodzą w kluczowe fazy rozwojowe przy jednoczesnym deficycie wody, co znacząco zwiększa ryzyko ograniczenia plonowania.

Sadownictwo i uprawy jagodowe w warunkach nierównomiernej suszy

W uprawach wieloletnich również widoczna jest wyraźna presja suszy, choć jej rozkład przestrzenny jest bardziej zróżnicowany. W przypadku krzewów owocowych zagrożenie obejmuje 988 gmin, natomiast w przypadku truskawek aż 1214 gmin, co czyni je jedną z najbardziej narażonych grup upraw. Drzewa owocowe pozostają relatywnie mniej dotknięte, jednak lokalnie, szczególnie w województwie lubelskim i podkarpackim, udział gmin objętych suszą jest wyraźnie wyższy.

W regionach centralnych i wschodnich notuje się także istotny udział powierzchni zagrożonej stratami plonów, który w przypadku truskawek sięga ponad 25 procent. Oznacza to, że nawet przy lokalnym charakterze opadów, deficyt wody ma realny wpływ na potencjał produkcyjny plantacji jagodowych.

Województwo lubelskie w epicentrum suszy rolniczej

Województwo lubelskie pozostaje jednym z najbardziej dotkniętych regionów pod względem potencjalnych strat plonów wynikających z suszy rolniczej. W uprawach zbóż jarych susza obejmuje 98,1% gmin, a udział powierzchni zagrożonej sięga 39,38%, natomiast w zbożach ozimych odpowiednio 97,65% gmin i 24,98% powierzchni. W rzepaku i rzepiku zagrożenie występuje w 97,18% gmin, przy 25,67% powierzchni objętej ryzykiem strat, a w kukurydzy na ziarno 84,04% gmin i 11,27% powierzchni. W roślinach strączkowych udział gmin wynosi również 84,04%, przy 13,69% powierzchni zagrożonej, natomiast w krzewach owocowych 94,37% gmin i 27,03% powierzchni. W truskawkach susza obejmuje 97,18% gmin, przy 21,60% powierzchni zagrożonej, a w warzywach gruntowych 31,46% gmin i 2,01% powierzchni. W uprawach drzew owocowych zagrożenie dotyczy 31,46% gmin, przy 1,96% powierzchni, natomiast w tytoniu 31,46% gmin i 2,48% powierzchni. Tak szeroki zakres występowania suszy wskazuje, że województwo lubelskie należy obecnie do najbardziej narażonych obszarów produkcji rolniczej w kraju, zarówno w uprawach polowych, jak i sadowniczych.

Warunki pogodowe pogłębiają deficyt wilgoci

Jak wynika z komentarza agrometeorologicznego IUNG-PIB, końcówka czerwca charakteryzowała się bardzo niekorzystnym układem warunków atmosferycznych. W wielu regionach kraju sumy opadów nie przekraczały 20 mm, a miejscami spadały poniżej 10 mm, co nie pozwalało na odbudowę zasobów wilgoci w glebie. Jednocześnie wystąpiła fala upałów w dniach od 24 do 30 czerwca, podczas której temperatury maksymalne przekraczały 35°C, a lokalnie nawet 40°C. Takie połączenie niskich opadów i wysokich temperatur znacząco zwiększa ewapotranspirację i przyspiesza wysychanie gleby, co szczególnie silnie oddziałuje na regiony centralnej i wschodniej Polski, gdzie deficyt wodny już wcześniej był najwyższy. 

Jednocześnie po fali upałów w wielu regionach wystąpiły nawałnice, często z intensywnymi opadami deszczu, a miejscami także z gradem. Choć te opady są uwzględniane w systemie monitoringu, nie odzwierciedlają one szkód, jakie te zjawiska wyrządziły na wielu plantacjach produkcyjnych.