Fransa’daki Versay Sarayı’nda 18 Haziran’da büyük umutlarla imzalanan ABD ile İran arasındaki mutabakat zaptı, birkaç hafta içinde yerle bir oldu. Taraflar arasındaki temaslarda kritik konu başlıklarında uzlaşma sinyali bir türlü gelmezken, çatışmaların fitilini yeniden ateşleyen ise savaşın başından bu yana gündemin ilk maddesi olan Hürmüz Boğazı oldu.

Boğazda kontrol hakkı elde etme talebinden geri adım atmayan İran’ın kendi ilan ettiği rotanın dışında geçiş yapmak isteyen üç tankeri vurması sonrası ABD tekrar operasyonlara başladı. ABD ordusu iki gün içinde 190’dan fazla hedefin vurulduğunu duyururken, İran ise ABD’nin Ürdün, Bahreyn ve Kuveyt’teki üslerini hedef aldı. Karşılıklı saldırılarla bölge yeniden topyekûn savaşın eşiğine geldi. ABD Başkanı Donald Trump’ın ise vur emrini NATO zirvesi için Ankara’ya hareketi öncesinde verdiği öğrenildi.

ANKARA’YA GELMEDEN EMRİ VERDİ

Wall Street Journal’a göre kriz, Trump’ın Ankara’ya gitmeye hazırlandığı pazartesi akşamı tırmandı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Savunma Bakanı Pete Hegseth, seyahat öncesi Trump’a acil bir rapor sundu.

Raporda, Hürmüz Boğazı’nın güney rotasını kullanan, aralarında bir LNG tankerinin de bulunduğu üç ticari geminin İran füzeleriyle vurulduğu aktarıldı. Saldırılar sonrası çok sinirlendiği belirtilen Trump, danışmanlarıyla görüşmesi sonrası İran’ın nihai barış konusunda ciddi olmadığı kanaatine vardı ve saldırı için talimat verdi.

SAVAŞA GERİ Mİ DÖNÜLÜYOR

Washington yönetimi ilk hamle olarak Tahran’a sağlanan geçici petrol satma lisansını iptal etti ve salı ile çarşamba geceleri boğaz çevresindeki İran mevzilerine ağır bombardıman düzenledi. Pentagon’un ikinci gün saldırılarını duyurmasının ardından Savunma Bakanı Hegseth, İran’ı “daha da derinlemesine” vuracaklarının sinyalini verdi.

Beyaz Saray ayrıca, İran’daki içme suyu arıtma tesisleri gibi sivil altyapıların da hedef alınabileceği tehdidinde bulundu. Başkan Yardımcısı JD Vance ise, “Eğer gemilere ateş ederlerse, canlarına okuruz” diyerek geri adım atmayacaklarını vurguladı.

İSRAİL TEYAKKUZ HALİNDE

İsrail yönetiminden de “savaşa hazırız” açıklaması yapıldı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu gazetecilere verdiği demeçte, İran’la savaşın bitmediğini söyledi. İran’ın nükleer silahlara asla sahip olmayacağını yineleyen Netanyahu, “İran, anlaşma olsun ya da olmasın, nükleer silah edinemez. Savaş bitmedi. Önümüzde zor bir süreç var” dedi. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz da İran’a saldırı için teyakkuz halinde olduklarını belirtti.

HÜRMÜZ’Ü KONTROL İNADI

Gerilim, aslında tarafların savaşı sona erdirmeye yönelik bir anlaşmaya varıldığını duyurmasından kısa bir süre sonra başladı. Tahran yönetimi, boğazdaki kontrolünü güçlendirmek ve su yolundan gelir elde etmek amacıyla İran’ın Basra Körfezi Boğaz Otoritesi (PGSA) adı altında yeni bir kurum kurdu.

Tüm gemilerin sigorta poliçesine sahip olması gerektiği belirtilirken söz konusu sigortanın şimdilik “ücretsiz” sağlanacağı kaydedildi.

TAHRAN’DA AYRIŞMA

Öte yandan İran’da savaşın ardından etkisini daha da arttıran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ile siyasi kanat arasındaki ayrışma kendini gösteriyor. Son çatışmaların başlangıcı olan olayla ilgili DMO’ya yakın İran devlet televizyonu, tankerlerin Hürmüz Boğazı yakınlarında tekrarlanan uyarılara kulak asmaması nedeniyle vurulduğunu ileri sürerken İran Dışişleri Bakanlığı ise kendilerinin hiçbir tankeri vurmadığını, ABD’nin saldırılarını meşrulaştırmak için böyle bir yalana başvurduğunu iddia etti.

NETANYAHU’NUN GÜNDEMİ F-35

ABD Başkanı Donald Trump, Ankara’daki NATO Zirvesi’nin ardından Washignton’a dönüşünde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede Ortadoğu’daki son durum hakkında Netanyahu’ya bilgi verildiği aktardı. Ayrıca Netanyahu’nun Trump’ın Türkiye’nin F-35 savaş uçaklarına erişimine ilişkin olumlu açıklamalarına Ortadoğu’da “askeri hava üstünlüğümüzü koruyacağız” diyerek rahatsızlığını dile getirdiği ve “İsrail sınırları boyunca güvenlik bölgelerinin korunması ihtiyacını gündeme getirdiği” belirtildi. Netanyahu, NATO zirvesi öncesinde ve sırasında ABD medyasına röportajlar vererek Türkiye’nin F-35’lere erişimine izin verilmemesi çağrısı yapmıştı.

FİDAN VE ARAKÇİ TELEFONDA GÖRÜŞTÜ

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile dün bir telefon görüşmesi yaptı. Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgiye göre görüşmede, bölgedeki son gelişmeler ve ateşkesle ilgili durum ele alındı.