W koalicji rządzącej, na linii KO-PSL, ujawniła się pewna rozbieżność po tym, jak Sejm w piątek powołał dra Mateusza Szpytmę na prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Aby objął on urząd, musi na to wyrazić zgodę także Senat, jednak partia Donalda Tuska sprzeciwiła się tej kandydaturze. Sam szef KO oznajmił już, że dr Szpytma „w Senacie nie uzyska akceptacji”. Z kolei lider PSL, Władysław Kosiniak-Kamysz, argumentował: „poparliśmy pana Szpytmę z uwagi na jego życiorys. Jego cały życiorys jest o PSL, upamiętniał Witosa, upamiętniał rodzinę Ulmów, która ratowała Żydów. Niech się nikt nie dziwi, że PSL głosuje za kimś, kto dbał o historię ruchu ludowego”.

Sejm zagłosował za wyborem dra Szpytmy na szefa IPN. Kto był „za”, a kto „przeciw”?

W sejmowym głosowaniu nad wyborem dra Szpytmy na prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu „za” było 226 posłów, 194 było „przeciw”, 4 wstrzymało się od głosu. Koalicja rządowa podzieliła się w tym, bo PSL poparło tę kandydaturę wraz z PiS, Konfederacją i kołem Demokracja Bezpośrednia; „za” była też część klubu Polski 2050.

Przeciwko zagłosowała Koalicja Obywatelska, Lewica, Centrum, a także koła Razem i Konfederacji Korony Polskiej. Aby dr Szpytma objął urząd, jego kandydaturę musi zatwierdzić Senat. Premier Tusk, jednocześnie lider KO, zapowiedział już, że w izbie wyższej polskiego parlamentu dr Szpytma akceptacji nie uzyska.

Tusk, pytany w piątek przez dziennikarzy w Sejmie, kto jego zdaniem powinien być szefem IPN, odparł: „Są ważne powody i nie muszę ich tutaj tłumaczyć, dla których Koalicja Obywatelska nie zaakceptuje tej kandydatury (Mateusza Szpytmy – przyp. red.) w Senacie”.

Tak że to formalne ogłoszenie przez pana marszałka, że został wybrany, jest w tym sensie przedwczesne, bo w Senacie nie uzyska akceptacji – dodał.

„Niech się nikt nie dziwi”. Szef PSL wskazał, co wpłynęło na decyzję KO

Z kolei lider PSL, Kosiniak-Kamysz, wyjaśnił w piątek, dlaczego jego partia poparła kandydaturę dra Szpytmy na stanowisko szefa IPN.

Poparliśmy pana Szpytmę z uwagi na jego życiorys. Jego cały życiorys jest o PSL, upamiętniał Witosa, upamiętniał rodzinę Ulmów, która ratowała Żydów. Niech się nikt nie dziwi, że PSL głosuje za kimś, kto dbał o historię ruchu ludowego – mówił prezes PSL.

Zdaniem Kosiniaka-Kamysza na stanowisko KO w tej sprawie najbardziej wpłynął list historyków, sprzeciwiających się temu wyborowi.

Ten list nie pokazał prawdy o Mateuszu Szpytmie, bo on nigdy nie był zaangażowany politycznie – ocenił Kosiniak-Kamysz.

Jego zdaniem przy obecnym Kolegium IPN, Mateusz Szpytma to jedyna możliwa kandydatura, która spełnia oczekiwania PSL.

Dziś prawa ręka Karola Nawrockiego rządzi w IPN (chodzi o Karola Polejowskiego – przyp. red.) i tak będzie przez kolejny rok, jeśli Senat nie zaakceptuje kandydatury Mateusza Szpytmy. Nie wiem, czy dla tych historyków, którzy pisali ten list tak będzie lepiej, nie sądzę – mówił Kosiniak-Kamysz.

Jaki jest rozkład sił w Senacie?

W Senacie Koalicja Obywatelska ma największy, liczący 42 senatorów klub. Klub Lewicy ma 8 senatorów.

Również 8 ma klub Trzeciej Drogi, który tworzą senatorowie PSL i Polski 2050. Siedmiu senatorów należy do klubu Nowa Polska-Centrum. 

Klub Prawa i Sprawiedliwości ma 33 senatorów. Dwóch senatorów pozostaje niezrzeszonych.

Dr Szpytma został zapytany przez Polską Agencję Prasową, jak ocenia swoje szanse w Senacie. Odpowiedział, że ocenia je „50 na 50”.

Dr Szpytma: IPN powinien mieć zagwarantowaną stabilność i prawidłowe finansowanie

Jestem wdzięczny tym, którzy na mnie zagłosowali, dyskusja nad moją kandydaturą była merytoryczna, te głosy, które były krytyczne, nie były personalnie przeciwko mnie, więc jestem wdzięczny, że ten etap jest za mną – powiedział dr Szpytma dziennikarzom po wyborze na prezesa IPN w Sejmie.

Podkreślał, że IPN jest instytucją, która powinna mieć zagwarantowaną stabilność i prawidłowe finansowanie, tym bardziej że teraz zajmuje się np. ekshumacjami ofiar zbrodni wołyńskiej na Ukrainie. Uznał też przeprowadzenie ekshumacji za jedno z najważniejszych obecnych zadań IPN.

Trzeba wykorzystać ten czas, kiedy jest otwartość strony ukraińskiej, są wydawane pierwsze zgody na ekshumacje. Liczymy, że otwartość strony ukraińskiej na te ekshumacje będzie rosła – powiedział.

Dzisiejszy wybór chciałbym zadedykować tym, którzy dziś pocie czoła przeprowadzają te ekshumacje i szukają naszych rodaków, którzy zginęli za to, że byli Polakami – podkreślił dr Szpytma.

Kim jest dr Mateusz Szpytma?

Dr Mateusz Szpytma z Instytutem Pamięci Narodowej związany jest od 2000 r. Stanowisko wiceprezesa objął dziesięć lat temu, gdy na czele Instytutu stanął Jarosław Szarek. Wcześniej był ekspertem w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie, asystentem i wicedyrektorem sekretariatu prezesa Janusza Kurtyki. W latach 2015–2016 kierował Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.

Sprawie ratowania Żydów przez Polaków podczas okupacji niemieckiej poświęcił kilka publikacji naukowych. Pisał też o historii polskiego ruchu ludowego po II wojnie światowej. Jeszcze podczas studiów (historia i prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim) był uczestnikiem i współorganizatorem wypraw do Ukrainy, w trakcie których przeprowadzano inwentaryzację inskrypcji i herbów (m.in. w kościołach, pałacach i na pomnikach) wykonanych przed 1945.