• Dlaczego Polska jest atrakcyjnym terenem dla cyberprzestępców? Paradoksalnie, jednym z powodów jest to, w czym przebijamy Europę Zachodnią.
• Łapanie oszustów działających w dobrze zorganizowanych grupach przestępczych wymaga różnych kompetencji. Dlatego wybierając cyberpolicjantów, pierwszy komendant CBZC szukał policjantów operacyjnych, procesowych, informatyków śledczych i analityków.
• Jak mówi Adam Cieślak, są jednak zatrzymania cenniejsze niż ujęcie dziesięciu finansowych oszustów: bo pieniądze można odzyskać, ale krzywd wyrządzonych dzieciom już się nie zrekompensuje.
• Nadinspektor Adam Cieślak był jednym z prelegentów CYBERSEC EXPO & FORUM 2026 w Katowicach.

Mogłoby się wydawać, że na legendy oszustów nabierają się prawie wyłącznie seniorzy. 

- To jest już mylny obraz. Ofiarami padają też ludzie w młodym wieku, dobrze wykształceni, zamożni, biznesmeni. Nie ma tutaj żadnych reguł – prostuje nadinspektor Adam Cieślak, pierwszy komendant Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC), w rozmowie z WNP.

Dlaczego metody „na wnuczka”, „na policjanta” i fałszywe inwestycje są nadal skuteczne, skoro słyszał już o nich niemal każdy? Adam Cieślak wskazuje przede wszystkim na pośpiech i chęć zysku.

- A z drugiej strony mamy ludzi, którzy są bardzo dobrze przygotowani do rozmowy z nami. Mają nasze dane, mają nasz numer telefonu, imię i nazwisko. To są elementy, które ich uwiarygodniają – wylicza.

W przypadku oszustw inwestycyjnych dochodzi reklama w mediach społecznościowych z wizerunkiem i głosem znanej osoby. - W dobie AI ciężko już rozróżnić, czy to jest spreparowany film, czy prawdziwy – wskazuje nadinsp. Cieślak.

Presja czasu jest szczególnie istotna przy przestępstwach „na pracownika banku”. - Telefon powoduje, że w obawie utraty swoich pieniędzy zaczynamy działać w popłochu i wykonujemy przelewy na rachunki techniczne wskazane przez sprawców, które oczywiście nie są rachunkami technicznymi – mówi Adam Cieślak.

Scenariusz oszustwa jest tak przygotowany, że ofiara często bardziej ufa przestępcy niż własnemu bankowi. - Bank często wychwytuje taką transakcję jako podejrzaną i kontaktuje się z klientem. Ale klient już jest pouczony przez przestępców, że bank na pewno nie będzie chciał wypuścić tych pieniędzy, żeby na nich zarabiać – opowiada były szef CBZC.

Amunicją cyberoszustów są dane, które od wielu lat zostawiamy w cyfrowym świecie: w sklepach internetowych, biurach podróży itp. - a które hakerzy wykradają. - Te dane są sprzedawane całymi paczkami w darknecie za drobne, naprawdę bardzo drobne pieniądze – stwierdza rozmówca WNP.

Do tego dochodzą informacje beztrosko publikowane w mediach społecznościowych.

Adam Cieślak przytacza słowa jednego z przestępców, że w Polsce jest łatwiej oszukiwać niż w innych krajach. Zdaniem byłego komendanta CBZC wynika to m.in. ze stanu naszych domowych finansów.

- Jesteśmy jeszcze krajem, który się wzbogaca, nie mamy takiej stabilizacji finansowej jak w krajach zachodnich – mówi nadinsp. Cieślak. Drugim czynnikiem sprzyjającym oszustom jest silnie zdigitalizowany system bankowy.

- Te usługi są szybkie, łatwe, proste. W innych krajach tego nie ma. Są też jednak mankamenty tej szybkości: w Polsce dosyć łatwo założyć rachunek bankowy w przeciwieństwie do krajów Europy Zachodniej, gdzie trwa to tygodniami – wyjaśnia.

Oszuści rzadko działają z terenu Polski. Żeby ich schwytać, trzeba więc współpracować z policją w innym kraju. Call center, w których zazwyczaj pracuje po kilkanaście osób, najczęściej mieszczą się na Ukrainie.

Ukraińskie organy ścigania współpracują przy łapaniu cyberprzestępców. - Musimy jednak pamiętać, że Ukraina, która teraz jest terenem wojny, ma trochę inne priorytety i inne problemy – zastrzega Adam Cieślak.

Na początku czerwca Prokuratura Regionalna w Krakowie poinformowała o zatrzymaniach dokonanych w ramach takiej współpracy. Ujęto członków grupy przestępczej prowadzącej fałszywe platformy inwestycyjne, która oszukała w Polsce 2 tys. osób na 80 mln zł.

Adam Cieślak zaznacza, że za oszustwami często stoją duże organizacje.

- To są całe korporacje, firmy przestępcze, które używają psychologów, wariografu. Używają wielu elementów, które funkcjonują w normalnym świecie dobrze funkcjonującej organizacji – mówi pierwszy komendant CBZC. - Są tam ludzie, którzy są odpowiedzialni za rekrutację. Są ludzie, którzy są odpowiedzialni za nadzór nad tymi, którzy do nas dzwonią. Są ludzie odpowiedzialni za anonimowość połączeń, za anonimowość w sieci – wylicza.

Łapanie tak zorganizowanych grup to żmudna, nawet wieloletnia praca. - Nie ma takiego klucza, nie ma takiego systemu, który można wskazać, że akurat ta droga będzie właściwa - mówi Adam Cieślak. Wymienia analizę metadanych, pracę operacyjną ze źródłami, pracę procesową i pracę informatyków śledczych.

Tworząc CBZC, szukał więc osób o różnych kompetencjach. - Cyberpolicja musi mieć w swoich szeregach dobrych policjantów operacyjnych, procesowych, dobrych informatyków śledczych, dobrych analityków. Nie da się budować skuteczności tylko na jednym z tych elementów - tłumaczy.

Od początku istnienia CBZC jednym z jego filarów było zwalczanie materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci (tzw. CSAM).

- Widzimy ogrom tego nieszczęścia, a mając wiedzę techniczną i odpowiednie narzędzia, wiedzieliśmy, że będziemy w tym skuteczni – stwierdza Adam Cieślak. Dodaje, że biuro co roku realizuje przynajmniej dwie ogólnopolskie lub międzynarodowe akcje, w których zatrzymuje kilkadziesiąt osób parających się produkcją i rozpowszechnianiem CSAM.

- Praca na tych materiałach jest ciężka i nie da się tego w żaden sposób ominąć, bo materiał dowodowy musi być poddany oględzinom – przyznaje.

Funkcjonariusze pracujący przy takich sprawach mają opiekę psychologiczną. Organizuje się też dla nich warsztaty pomagające radzić sobie ze stresem.

To jest ogromne obciążenie, szczególnie dla osób, które same posiadają dzieci – mówi nadinsp. Cieślak. - Wychodziliśmy z założenia, że gdyby ktokolwiek z policjantów powiedział „mam dosyć”, to bez chwili wahania przesyłamy go do innych zadań. Ale zazwyczaj tak jest, że te osoby nie chcą odpuścić ścigania – dodaje.

- Często mówiłem policjantom, że dla mnie bardziej wartościowym podejrzanym jest sprawca, który seksualnie wykorzystuje dzieci niż dziesięciu oszustów, bo pieniądze można odzyskać, odrobić, ale tych krzywd się już w żaden sposób nie zrekompensuje – podsumowuje Adam Cieślak.