اقتصاد کلان

برخلاف اخباری که این روزها درباره قطعی شدن افزایش قیمت بنزین منتشر می‌شود، تاکنون هیچ مصوبه‌ای از سوی دولت برای تغییر قیمت‌ها ابلاغ نشده است.

در حال حاضر، دولت چند سناریو را برای مدیریت ناترازی بنزین بررسی می‌کند. یکی از این سناریوها افزایش یکباره قیمت بنزین است؛ سناریویی که در مقابل، واردات بنزین را به صفر می‌رساند. با این حال، نگرانی اصلی مربوط به احتمال طولانی شدن محاصره دریایی ایران و توقف کامل واردات بنزین است. از نگاه تحلیلگران حوزه انرژی، در چنین شرایطی حتی افزایش ناگهانی قیمت نیز نمی‌تواند مشکل را حل کند و به همین دلیل این گزینه از نگاه دولت مردود تلقی می‌شود.

بر اساس این گزارش، مسعود پزشکیان قصد دارد در ماه آینده اصلاحاتی را در شیوه مدیریت ناترازی بنزین دنبال کند و در میان پنج سناریوی مطرح، سه گزینه بیش از سایر موارد مورد توجه قرار گرفته‌اند.

یکی از این گزینه‌ها افزایش ۱۰ هزار تومانی «نرخ سوم» بنزین است؛ همان سناریویی که طی روزهای اخیر بیش از سایر گزینه‌ها مطرح شده است. با این حال، تا زمان ابلاغ مصوبه جدید مشخص نیست دولت قصد دارد مصوبه آذرماه را مبنای عمل قرار دهد یا به سمت کاهش سهمیه‌ها و اجرای نوعی جیره‌بندی حرکت کند.

برخی تحلیلگران نیز معتقدند اگر کشور با دوره‌ای طولانی از محدودیت واردات بنزین روبه‌رو شود، دولت ناچار خواهد شد جیره‌بندی را در دستور کار قرار دهد. در مقابل، اگر تنش‌های ایران و آمریکا ادامه پیدا کند، افزایش قیمت بنزین به ۱۰ یا ۱۵ هزار تومان نیز نمی‌تواند واردات را به صفر برساند. گروهی از کارشناسان نیز بر این باورند که دولت ممکن است ابتدا «نرخ سوم» را اصلاح کند و سپس به سراغ جیره‌بندی برود.

اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، اعلام کرده است هرگونه تصمیم درباره مدیریت ناترازی بنزین پس از بررسی همه ابعاد اقتصادی و اجتماعی اتخاذ خواهد شد.

به گفته وی، آنچه قطعی است این است که دولت ادامه وضعیت فعلی را امکان‌پذیر نمی‌داند و باید برای آن راهکاری پیدا کند.

سقاب اصفهانی تأکید کرده است افزایش تدریجی و محدود قیمت می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد؛ زیرا کمترین تنش اجتماعی را ایجاد می‌کند. با این حال، اگر هدف حذف کامل نیاز به واردات بنزین باشد، افزایش قیمت به‌تنهایی راهکار مؤثری نخواهد بود.

وی همچنین خاطرنشان کرد شرایط روزهای آینده کشور، به‌ویژه امکان یا عدم امکان واردات بنزین، در انتخاب سناریوی نهایی نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت. به گفته او، اگر واردات همچنان امکان‌پذیر باشد، احتمال اجرای افزایش تدریجی قیمت بیشتر خواهد بود؛ اما در صورت ایجاد محدودیت جدی در واردات، دولت ناچار است گزینه‌های دیگری را بررسی کند.

براساس مصوبه آذر ۱۴۰۴ دولت پزشکیان، بنزین به صورت سه‌نرخی عرضه شد. بر این اساس، سهمیه ۶۰ لیتری با نرخ هزار و ۵۰۰ تومان و سهمیه ۱۰۰ لیتری با نرخ ۳ هزار تومان برای مصرف‌کنندگان عادی در نظر گرفته شد. همچنین برای مصرف مازاد از طریق کارت جایگاه، «نرخ سوم» ۵ هزار تومانی تعیین شد که قرار بود به صورت فصلی و براساس تصمیم کارگروه ویژه دولت به‌روزرسانی شود.

اواخر اردیبهشت‌ماه نیز سازمان برنامه و بودجه طرحی برای مدیریت ناترازی انرژی ارائه کرد. در این طرح، اصلاح «نرخ سوم» یکی از مهم‌ترین ابزارهای کنترل مصرف معرفی شد و سه سناریوی افزایش ۲۰ هزار تومانی، ۱۵ هزار تومانی و ۱۰ هزار تومانی مورد بررسی قرار گرفت.

در ادامه، حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، از افزایش ۱۰ هزار تومانی «نرخ سوم» به‌عنوان یکی از گزینه‌های مطرح نام برد؛ همان رقمی که طی روزهای اخیر بارها مورد اشاره قرار گرفته است. با این حال، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی تأکید کرده که این نرخ هنوز نهایی نشده و هیچ تصمیم قطعی درباره آن اتخاذ نشده است.