Bij iedere juridische maatregel is wel een technische tegenmaatregel te bedenken. Geoblocking is een bekende: gewoon een vpn installeren en hopsakee, je kunt er alsnog bij. Leuk en aardig, maar betekent niet dat die maatregel ongeldig of onhoudbaar is. De wet wil “goed genoeg” afdekken.

Ik roep dit al jaren, en voel me gesterkt door het recente arrest in de Anne Frank-zaak van het Hof van Justitie. Achterliggend is een wat ingewikkeld auteursrechtengeschil:

Na het overlijden van Otto Frank [die het dagboek bewerkte en uitgaf] is het Anne Frank Fonds houder van de auteursrechten op de werken van Anne Frank geworden. Zoals blijkt uit een definitieve uitspraak van de rechtbank Amsterdam (Nederland) van 23 december 2015 is een deel van deze werken in Nederland tot 2037 auteursrechtelijk beschermd krachtens een overgangsregeling van de Auteurswet. In andere landen, waaronder het Koninkrijk België, behoren deze werken tot het publieke domein.

Op de website www.annefrankmanuscripten.org wordt een wetenschappelijke editie van de manuscripten van Anne Frank gepubliceerd. Daarbij wordt middels geoblocking Nederlandse IP-adressen geweerd.

Vroeger stond er ook nog een knop bij „JA, ik raadpleeg de website vanuit een van de bovenstaande publiek domein-landen”, waarmee je dan de blocking kon opheffen onder dreiging van auteursrechtelijke sancties wegens omzeilen van beveiligingsmaatregelen (artikel 27a Auteurswet). Die knop zie ik nu niet meer.

Het Anne Frank Fonds stapte in 2021 naar de rechter omdat dit ondanks de maatregelen inbreuk op auteursrecht zou zijn. Daarbij woog mee dat de geoblocking te omzeilen zou zijn met een virtueel particulier netwerk, wat dan triviaal genoeg op te zetten zou zijn. Dat leidde tot vragen aan het Hof van Justitie, waar nu antwoord op is.

Het Hof is al een tijdje bezig met jurisprudentie over wat “het publiek” is waar je bij een publicatie je op richt. Als je je met effectieve technische maatregelen beperkt tot een bepaald publiek, dan richt je je niet op een ander publiek. Dat kan uitmaken voor je licentie, zoals wanneer je alleen schoolkinderen toegang wil geven. Maar omgekeerd geldt het ook: wie de publicatie met maatregelen beperkt tot “de wereld minus Nederland”, richt zich niet op Nederland.

Dan dus de hamvraag: is het “effectief” om een geoblokkade op basis van IP-adres te doen? We weten immers dat “gebruik gewoon een vpn” een voor de hand liggende reactie is. Hier, een mond vol van het Hof:

Het Hof heeft in dit verband gepreciseerd dat de doeltreffendheid van een technische voorziening niet absoluut hoeft te zijn, maar met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel moet worden beoordeeld in het licht van de doelstelling om handelingen te voorkomen of onmogelijk te maken die niet zijn toegestaan door de auteursrechthebbende, waarbij dus met name dient te worden nagegaan of de betrokken voorziening geschikt is om dat doel te verwezenlijken en niet verder gaat dan daartoe noodzakelijk is en, zoals in punt 26 hierboven is aangegeven, een rechtvaardig evenwicht dient te worden gezocht tussen de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten en die van andere grondrechten, zoals de vrijheid van meningsuiting en van informatie.

In gewone taal zegt het Hof: een maatregel hoeft niet perfect te werken, maar moet in de regel het effect hebben. Tegelijk moet de maatregel vals positieven beperken (zoals Belgen die toevallig een Nederlands IP-adres lijken te hebben). Dat er tegenmaatregelen zijn, is als abstracte tegenwerping géén argument.

Wel moet de maatregel “state-of-the-art” zijn, wat ik maar opvat als “je moet wel je best gedaan hebben” want hoe je dat meet, weet eigenlijk niemand. (De arme nationale rechter moet maar een deskundige benoemen.)

Dat er ook andere maatregelen zijn, zoals alleen via terminals in een bibliotheek of na identiteitsverificatie toelaten, is niet relevant. Je moet de maatregel zelf beoordelen op haar effectiviteit.

Arnoud