• Kryzysy z dostawami gazu do Naddniestrza wybuchają mniej więcej co trzy miesiące. To efekt zamieszania wokół płatności za surowiec.
• Gazu jest mniej niż rok temu. Przemysł Naddniestrza musi ograniczać produkcję.
• Premier Mołdawii wini za obecną sytuację separatystyczne władze w Naddniestrzu.

Do końca ubiegłego roku gaz do Naddniestrza, jak i do całej Mołdawii, był dostarczany przez gazociągi ukraińskie. Wstrzymanie dostaw gazu do regionu Naddniestrza zostało ogłoszone przez rosyjski Gazprom 28 grudnia 2024 r. Jako formalny powód podano „odmowę przez stronę mołdawską spłaty zadłużenia za dostawy gazu”. Był to pretekst, gdyż to władze Ukrainy odmówiły przedłużenia umowy z rosyjskim agresorem na dostawy paliwa przez swoje terytorium.

Gros tego gazu szło na wytwarzanie energii elektrycznej w Naddniestrzu, w elektrowni należącej do rosyjskiego holdingu Inter Rao. Energia ta później była sprzedawana do „Mołdawii właściwej”. Dług zaś za gaz obciążał formalnie (z punktu widzenia Rosjan) mołdawską firmę Moldovagaz, bowiem Naddniestrze podbierało surowiec bezpłatnie, za cichym przyzwoleniem Rosjan.

Posowiecki czołg jest stałym elementem zdobnym Naddniestrza. Fot. K. Szczepanik Gdy gaz z Rosji przestał płynąć, władze Mołdawii zwróciły się o pomoc do Europy. Separatystyczne Naddniestrze woli kontakty z Moskwą

Wstrzymanie dostaw w roku ubiegłym dotknęło całą Mołdawię. Władze w Kiszyniowie zwróciły się więc o możliwość zakupu surowca w krajach Unii Europejskiej. Separatyści z Naddniestrza odmówili jednak współudziału w zakupach. Im bowiem strona rosyjska obiecała… bezpłatne dostawy gazu. Ilości były jednak zdecydowanie niższe od wolumenów dostarczanych wcześniej.

Tym sposobem elektrownia Moldovenească (Moldgres), kontrolowana przez Inter RAO EES, mogła wytwarzać energię elektryczną tylko na potrzeby Naddniestrza.

Władze w Kiszyniowie musiały więc zakupować brakującą energię z Rumunii. Tyle że jest ona droższa od dotychczasowych dostaw. Brak tańszej energii elektrycznej był jednym z czynników, które na początku tego roku doprowadziły do znacznego wzrostu cen dla konsumentów w Republice Mołdawii.

Od lutego 2025 r. surowiec jest do Naddniestrza dostarczany przez węgierską spółkę MET i opłacany przez powiązane z Moskwą podmioty, zarejestrowane w Dubaju. MET Gas and Energy Marketing AG (skrót od MOL Energy Trade) jest podmiotem zajmującym się handlem gazem ziemnym na rynku europejskim. MET został założony w 2007 r. jako spółka zależna Grupy MOL (węgierskiej międzynarodowej spółki naftowo-gazowej) przez Benjámina Lakatosa.

Głównym przedmiotem działalności grupy jest hurtowy handel gazem ziemnym, ale w ostatnich latach zdywersyfikowała ona swoje portfolio o energię elektryczną i inne produkty. Zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej właścicielami MET są pracownicy grupy, którzy posiadają 90 proc. kapitału, a 10 proc. należy do Keppel Infrastructure, części Keppel Corporation. Obroty tej firmy w 2023 r. wyniosły około 24,5 mld euro.

Dziwne schematy dostaw gazu do Naddniestrza

Naddniestrze dostaje gaz za pośrednictwem gazociągów europejskich. MET zaś działa jako pełnomocnik firmy szwajcarskiej – spółki córki. Na dodatek „Szwajcarom” gaz sprzedaje firma z… Dubaju. A ta ostatnia kupuje gaz z Rosji.

Ion Preasca analizuje sieć powiązań firm dostarczających gaz do Naddniestrza. Fot. arch. rozmówcy

Schemat opisał nam w szczegółach analityk energetyczny z Kiszyniowa Ion Preasca:

– Agentem płatniczym jest firma z Dubaju, JNX General Trading LLC, która płaci „Szwajcarom” za dostarczanie gazu do regionu Naddniestrza. Rozwiązanie to było promowane przez Moskwę i władze separatystycznego regionu i ostatecznie zaakceptowane przez rząd Republiki Mołdawii. Jeśli MET Gas pozostał w schemacie do tej pory, to agent płatniczy jest ciągle zmieniany na inne firmy z Emiratów. Obecnie działa już trzeci agent płatniczy, którego nazwy nikt w Naddniestrzu podać nie chce, zasłaniając się tajemnicą handlową. Wedle nieoficjalnych informacji są to spółki zakładane i likwidowane przez JNX. Ten schemat jest często powtarzany przez Rosjan.

Tym sposobem gubione są wątki korupcyjne. Co jakiś czas trwają skomplikowane kontrole płatności. Dopóki one trwają, przesył gazu jest zmniejszany. Dzieje się to raz na kwartał. Zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej firmy, JNX General Trading LLC oferuje różne usługi, od badań produktów i usług po materiały przemysłowe, budowlane i tekstylne. W wyciągu z rejestru handlowego zaznaczono, że JNX General Trading LLC jest „spółką jednoosobową”. Spółka posiada licencję na prowadzenie działalności gospodarczej wydaną przez władze Dubaju, ważną do końca 2025 r. - tłumaczy nasz rozmówca.

Łuk Triumfalny w centralnym punkcie stolicy Mołdawii. Fot. K. Szczepanik Gospodarka Naddniestrza w (wielkich) kłopotach

W Naddniestrzu próbuje się przerwy w dostawach gazu wykorzystać do propagandy przeciw obecnie rządzącym w Kiszyniowie. To jest zresztą stały element gry politycznej reżimu z Tyraspola.

Naddniestrzańska gospodarka znajduje się aktualnie na skraju załamania. Gaz dostarczany jest w bardzo ograniczonych ilościach, starczających ledwie na potrzeby separatystycznego parapaństwa. Do końca grudnia zeszłego roku Naddniestrze zużywało ponad 5 mln m3 gazu dziennie. Obecne dostawy to ledwie 3 mln m3 dziennie. Przemysł regionu redukuje więc swoją działalność. Dochody z podatków i ceł w Naddniestrzu w okresie od stycznia spadły o 42 proc.

Sytuację wokół gazu w Naddniestrzu skomentował na łamach mołdawskich mediów premier Dorin Recean. Według niego:

– Rozwiązanie wybrane przez reżim w Tyraspolu oznacza, że mieszkańcy regionu będą nadal żyć w stanie niepewności i niepokoju związanego z dostawami gazu. Jest to działanie, które nie rozwiązuje problemu w perspektywie długoterminowej. Nie zablokujemy jednak dostaw gazu i nie pozwolimy, aby mieszkańcy lewego brzegu zamarzli.

©

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin