Sanatoria finansowane przez NFZ i te opłacane przez ZUS często wrzuca się do jednego worka, tymczasem różnią się one nie tylko kosztami, ale też zasadami kierowania, długością pobytu i sytuacją zawodową pacjenta. Dla wielu osób turnus z ZUS okazuje się jedyną realną szansą na wyjazd - bezpłatny, dłuższy i dostępny także wtedy, gdy pracodawca nie zgodzi się na urlop.

• Turnusy NFZ są popularne, ale częściowo odpłatne i wymagają wzięcia urlopu. Zwolnienie lekarskie przysługuje wyłącznie wtedy, gdy ze skierowania NFZ trafia się do szpitala uzdrowiskowego. Trwa 21 dni.
• Sanatorium z ZUS jest w pełni darmowe, trwa dłużej i obejmuje także zwrot kosztów dojazdu, a skierowanie można otrzymać nawet podczas L4. 
• ZUS kieruje osoby zagrożone utratą zdolności do pracy, które mogą ją odzyskać dzięki rehabilitacji, przy wybranych schorzeniach i po decyzji orzecznika.

W ubiegłym roku z leczenia uzdrowiskowego z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ) skorzystało ponad 441 tys. pacjentów. Wliczając wszystkie formy leczenia stacjonarnego, roczna liczba kuracjuszy w polskich placówkach sięgała w ostatnim czasie niemal 800 tys. osób.

Turnus w sanatorium uzdrowiskowym trwa zwykle 21 dni, a pacjent musi liczyć się z kosztami zakwaterowania i wyżywienia, które zależą od sezonu oraz standardu pokoju. Osoba pracująca, która wyjeżdża do sanatorium w ramach NFZ, co do zasady powinna uzyskać urlop wypoczynkowy lub bezpłatny. Samo skierowanie do sanatorium nie oznacza automatycznie prawa do zwolnienia lekarskiego - L4 może zostać wystawione tylko wtedy, gdy lekarz stwierdzi niezdolność do pracy. Pracodawca nie ma obowiązku udzielenia urlopu wyłącznie z powodu wyjazdu do sanatorium.

Nie każdy zdaje sobie sprawę, że rehabilitacja uzdrowiskowa finansowana przez ZUS działa na zupełnie innych zasadach. Wyjazd do sanatorium z prewencji rentowej ZUS odbywa się w ramach obowiązkowego zwolnienia lekarskiego (L4). Pracodawca nie ma prawa odmówić przyjęcia takiego zwolnienia i nie musi wyrażać zgody na nieobecność w formie urlopu wypoczynkowego.

Sanatorium z ZUS ma przywrócić zdolność do pracy. Zakład pokrywa całość kosztów

Rehabilitacja lecznicza z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w ramach prewencji rentowej) jest darmowa i ma na celu przywrócenie zdolności do pracy. ZUS w całości pokrywa koszty leczenia, zakwaterowania, wyżywienia oraz refunduje koszty dojazdu. Turnus trwa zwykle 24 dni.

Wyjazd do sanatorium z ZUS przysługuje osobom aktywnym zawodowo, które:

• są ubezpieczone w ZUS i są zagrożone utratą zdolności do pracy (ale mają rokowania na jej odzyskanie);
• pobierają zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne;
• pobierają rentę okresową z tytułu niezdolności do pracy.

To rozwiązanie przeznaczone jest dla osób zagrożonych utratą zdolności do pracy, które mogą ją odzyskać dzięki rehabilitacji.

Sanatorium ZUS jest też dostępne dla osób na L4, jeśli lekarz orzecznik uzna rehabilitację za konieczną.

Leczenie ukierunkowane na powrót do aktywności zawodowej

Turnusy ZUS obejmują wybrane grupy chorób, m.in. schorzenia narządu ruchu, układu krążenia i oddechowego, zaburzenia psychosomatyczne, rehabilitację po leczeniu raka piersi, choroby narządu głosu czy schorzenia ośrodkowego układu nerwowego. To leczenie ukierunkowane na powrót do aktywności zawodowej, a nie na ogólną poprawę zdrowia.

Na stronie ZUS wyszczególniono, że rehabilitację można być skierowanym w systemie stacjonarnym (pobyt całodobowy w ośrodku rehabilitacyjnym) w przypadku schorzeń:

• narządu ruchu,
• narządu ruchu po wypadku (wczesna rehabilitacja powypadkowa),
• układu krążenia,
• układu oddechowego,
• psychosomatycznych,
• onkologicznych po leczeniu nowotworu gruczołu piersiowego,
• narządu głosu,
• ośrodkowego układu nerwowego.

Lub ambulatoryjnym (codziennie dojeżdżasz na rehabilitację w wyznaczonych godzinach) w przypadku schorzeń narządu ruchu i układu krążenia.

Ośrodki na terenie całego kraju. Decyzję podejmie lekarz orzecznik

Wniosek PR‑4 można pobrać ze strony ZUS i wypełnić z lekarzem prowadzącym. W przypadku osób na L4 lub korzystających z prewencji rentowej dokument może zostać wystawiony elektronicznie. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz lub fizjoterapeuta-orzecznik ZUS po przeprowadzeniu badania lub na podstawie zgromadzonej dokumentacji z leczenia.

ZUS nie ma własnych ośrodków rehabilitacyjnych. Zawiera umowy z ośrodkami, które muszą spełnić określone wymagania prawne, kadrowe, lokalowe i medyczne. Ośrodki zlokalizowane są na terenie całej Polski, w tym w miejscowościach uzdrowiskowych - wskazuje instytucja.