آزاده تران

به تاریخ سوم سرطان سال جاری دو مرد از ساکنان محلی بامیان به‌شدت توسط کوچی‌ها ضرب‌وشتم شد. منابع می‌گویند، قربانیان از شدت جراحات چند روز در شفاخانه بستری شدند. در همین‌حال منابع گفته‌اند، نهادهای مسوول طالبان در بامیان به‌جای رسیدگی به شکایت این دو نفر، آنان را به سکوت وادار کرده و تلاش کرده‌اند شواهد و آثار این رویداد را از بین ببرند.

در این گزارش با چندین منبع از جمله قربانیان صحبت شده، اما هویت منابع مستعار آمده و برخی از جزئیات هم حذف شده است.

عبدالله* و محمد* از ساکنان یک منطقه‌ی دوردست در بامیان سرگرم آبیاری زمین‌های‌شان بودند که رمه‌های گوسفند کوچی‌ها وارد کشت‌زارهای آن‌ها شدند. به گفته‌ی محمد  ۶۰ ساله،  کوچی‌ها هزاران گوسفند خود را بر گندم للمی آن‌ها رها کردند. «ساعت ۹:۳۰ در حدود ۴۰ رمه کوچی که تقریبا شش هزار گوسفند می‌شد بالای دیمه (گندم للمی) رفت و ما پیش آن‌ها را گرفتیم و گوسفندا را دور کردیم که تقریبا هفده تا هژده نفر از کوچی‌ها بالای ما رسید (حمله کردند).»

عبدالله گفت، اولین باری نبود که رمه‌های گوسفند کوچی‌ها به کشتزارها رها می‌شدند. «تقریبا هیچ‌چیزی برای ما نمانده. روز چهارشنبه با چوب و پلخمان (سنگ‌انداز)، هر چه به گیرشان آمد من و محمد را زدند. سر  و دست‌چپ من میده (شکسته) شد. محمد را اسیر گرفته بودند که تا به اندازه مرگ او را زدند»

در تصاویری که در دسترس رسانه‌ی رخشانه قرار گرفته، یکی از قربانیان در حالت بی‌هوشی قرار دارد و آثار کبودی شدید در بدن هر دوی آن‌ها دیده می‌شود.

منابع گفته است، بزرگان محلی محمد ۳۴ ساله را در حالت بی‌هوشی از یک دره پیدا کرده و هر دو قربانی را برای درمان به مرکز بامیان منتقل کرده‌اند.

اکنون نزدیک به ۲۵ روز از این رویداد می‌گذرد و هر دو نفر همچنان تحت درمان هستند و توانایی کار کردن ندارند. عبدالله که در پی پرتاب سنگ از سوی کوچی‌ها از ناحیه سر زخمی شده، پنج بخیه خورده و دست چپش نیز شکسته است.

محمد نیز در صحبت‌ تلفنی گفت که، توسط کوچی‌ها برای چند ساعت اسیر گرفته شده و  بر اثر لت‌وکوب شدید، پایش شکسته و بدنش سیاه و کبود شده است: «مرا اول خوب لت کردند. بعدش دستایم را با یک رشمه (ریسمان) بسته و با خودشان به کوه بردند، خوب مرا زدند تا که از هوش رفتم. با چوب، سنگ، مشت و لگد زدند.»

به گفته‌ی محمد، او بیش از دو ساعت در کوه بی‌هوش مانده است.

محمد، سرپرست یک خانواده پنج نفری است و تمامی نیاز‌های معیشتی‌اش به کشت چند تکه زمینی که دارد وابسته است. او گفته است، امسال تقریبا تمام حاصلات زمین‌های مردم از جمله او توسط کوچی‌ها چرانده شده است.

محمد گفته است، نگران است که امسال خانواده‌اش گرسنه بماند.

چشم‌پوشی طالبان

اولین باری نیست که ساکنان محلی به دست کوچی‌ها لت‌وکوب می‌شوند. بارها این اتفاق افتاده است.

به قول عبدالله، در روزهایی که آن‌ها در شفاخانه بستری بودند، شماری از بزرگان محلی تلاش کردند از طریق دیدار با والی طالبان، برای آن‌ها دادخواهی کنند. «ریش سفیدای محل سه یا چهار روز پشت دفتر والی طالبان انتظار کشیدند، تا عدالت اجرا شود. اما طالبان فقط کوچی‌ها را از محل کوچ داد که شاید چند روز بعد دوباره بیایند. کوچ دادن آن‌ها فعلا برای ما بی فایده است، تمام کشت‌وکار، علف‌های حیوانات ما را از بین برده و چرانده. هیچ چیزی برای ما نمانده. فقط کوه‌های خشک مانده که به‌ درد حیوانات ما نمی‌خوره. حاصل یک سال زحمت ما را در چند روز پایمال رمه‌ی خودشان کرد.»

طالبان نه تنها هیچ غرامتی به قربانیان نپرداخته، بلکه تاکید کرده است در این مورد با هیچ رسانه‌ای صحبت نکنند.

در این ماجرا هیچ فردی از کوچی‌ها برای پاسخ‌گویی جلب نشده است. «باید چند نفر از کوچی‌ها جلب می‌شد و از آ‌ن‌ها تعهد گرفته می‌شد که دوباره چنین عملی را انجام ندهد. قانون یک‌طرفه اجرا میشه. فقط سر آدم غریب قانون است. ما انتظار داشتیم که صدای ما شنیده می‌شد. حتا مدرک‌هایی که در تلفن‌ مردم بود که ما را کوچی‌ها لت‌وکوب کرده بود را به زور سر مردم پاک کرده.»

پیش از این نیز گزارش‌ها نشان می‌دهد که کوچی‌ها با حمایت یک‌‌جانبه طالبان به همراه رمه‌‌های‌شان در مناطق دوردست ولسوالی پنجاب ولایت بامیان هجوم برده و باعث درگیری، لت‌وکوب و کوچ‌ اجباری مردم محل شده است.

در ماه اسد سال گذشته (۱۴۰۴) پس از فیصله‌ی یک دعوای حقوقی توسط طالبان، ۲۵ خانواده از روستای رشک ولسوالی پنجاب ولایت بامیان، توسط کوچی‌ها کوچ‌ اجباری داده شدند و خانه‌های‌شان توسط کوچی‌ها گرفته شد.

به تاریخ ۲۸ اسد سال ۱۴۰۴، ریچارد بنت، گزارش‌گر ویژه سازمان ملل برای افغانستان، در پیامی در صفحه‌ی اکس خود، خواستار یک راه حل مسالمت‌آمیز و عادلانه شد. او در این پیام از طالبان خواسته بود که به اصول بین‌المللی پای‌بند باشند و قبل از اقدام، با مردم مشورت کنند، اطلاع بدهند، محاکمه عادلانه برگزار کنند و هم‌چنین غرامت پرداخت کنند.

عباس‌*، یکی از شاهدان عینی و ساکن محلی به رسانه‌ی رخشانه گفت که رمه‌ی کوچی‌ها بیشتر کشت‌زار و علف‌چر مردم محل را نابوده کرده است و مردم دچار بحران شده است.

عباس با داد و فریاد می‌گوید: «مردم هزاره در این‌جا هیچ صلاحیت ندارد. حتا صلاحیت مال خود را ندارد. کوچی‌ها با زور و سلاح سر زمین‌‌های مردم هجوم میاره. امسال تمام زحمت خودم و مردم این‌ قریه زیر پای رمه‌ی کوچی‌ها از بین رفت.»

عبدالرحیم* که اطلاع دقیق از ماجرا دارد گفته است، پاسخ والی طالبان در دیدار با بزرگان محلی سربالا بوده است. «[والی طالبان]گفت که اکثر مناطق ولسوالی پنجاب مربوط کوچی‌ها میشه و آن‌ها اسناد دارند…بسیار عذر شد، بالاخره گفت که یک هیئت تعیین می‌کند و کوچی‌ها را از قریه ما به ولسوالی پنجاب کوچ می‌دهد که بالاخره همتو (همان گونه) شد. مقصد تمام عکس و ویدیوهایی که از زخمی‌ها گرفته بودیم را افراد والی پاک کرد. تاکید کرد که با هیچ رسانه‌‌ای شریک نشود و کسی خبر نشود.»

عبدالرحیم گفته است در محلی که این رویداد رخ داده، حدود ۲۰ خانواده زندگی می‌کند و مردم کاملا حاصلات امسال خود را از دست داده‌اند.

از نظر مردم، کوچاندن موقتی کوچی‌ها از محل زندگی مردم، راه حل نیست.

قادر* از ساکنان محلی بامیان نیز گفته است: «کوچی‌ها آمده کشت و کار مردم را نابود کرده. وقتی می‌گوییم که چرا این کار را ‌می‌کنید میگه زمین ما است و دل ما. میگه تمام افغانستان از ما است. کوچی‌ها تمام‌شان مسلح است و هیچ کس در مقابلشان مقاومت نمی‌تواند و دولت هم پشت‌شان محکم ایستاده است.»

اختلاف و درگیری کوچی‌ها و ده‌نشین‌ها بیشتر در مناطق مرکزی افغانستان گسترده است.

حدود یک ماه پیش، آیت‌الله واعظ‌زاده بهسودی، از مراجع تقلید شیعیان در افغانستان، ضمن انتقاد تند از طالبان از این گروه خواست که از ورود «کوچی‌های مسلح» جلوگیری کنند. «در حالی که مناطق مرکزی مردم سخت‌کوش هستند و جز زراعت حاصل دیگری ندارند و جز علف صحرا چیزی برای حیوانات و اغنام و احشام‌شان ندارند. آن‌را هم اگر کوچی‌ها پایمال کنند و ببرند و بخورند دیگری چیزی برای مردم باقی نخواهد ماند.»

یادداشت*: نام به دلیل امنیت منابع، مستعار آمده است.