• Polska Grupa Paliwowa (PGP) zwraca uwagę na trzy warianty zwiększenia obciążeń dla branży paliwowej.
• Jedną z nich jest oczywiście windfall tax, czyli podatek od nadzwyczajnych zysków, który - w pierwotnej formie - ugrzązł w Trybunale Konstytucyjnym. Rząd pracuje nad inną wersją ustawy.
• Firmy paliwowe z niepokojem patrzą także na propozycje podwyższenia podatku CIT i zwiększenia opłat koncesyjnych.

W ostatnich miesiącach pojawiły się trzy kierunki zwiększenia obciążeń przedsiębiorstw paliwowych:

• podatek od nadzwyczajnych zysków, czyli windfall tax;
• podwyższenie podstawowej stawki CIT dla największych przedsiębiorstw wszystkich branż oraz dodatkowe, czasowe podwyższenie CIT dla paliw i energetyki;
• dziesięciokrotnie wyższe współczynniki opłat koncesyjnych, połączone ze zniesieniem ich górnego limitu.

O swoistym "serialu" z wdrożeniem windfall tax z punktem kulminacyjnym w postaci odesłania przez prezydenta Karola Nawrockiego do Trybunału Konstytucyjnego rządowego projektu informujemy w WNP na bieżąco.

Jedną z głównych wątpliwości było objęcie daniną okresu rozpoczynającego się kilka miesięcy przed planowanym wejściem przepisów w życie, mimo iż Ministerstwo Energii powołało się na precedens z 2022 r. - wprowadzony za rządów Mateusza Morawieckiego podatek solidarnościowy. 

Minister energii Miłosz Motyka zapowiedział możliwość przedstawienia jesienią nowej koncepcji podatku od nadzwyczajnych zysków, która może dotyczyć nie tylko przedsiębiorstw paliwowych, lecz także podmiotów działających na rynku gazu.

Jak zwraca uwagę Polska Grupa Paliwowa (PGP), na razie jest to zapowiedź polityczna. Nie opublikowano tekstu nowej ustawy, nie wiadomo więc, kto dokładnie miałby zostać nią objęty, od jakiej podstawy byłaby naliczana ani czy usunięte zostałyby wątpliwości dotyczące pierwszej wersji.

Pod hasłem podwyżki CIT pojawiły się w rzeczywistości dwie odrębne propozycje. Według PGP, dla największych przedsiębiorstw paliwowo-energetycznych dalej idąca propozycja sektorowa oznaczałaby w 2027 r. stawkę CIT w wysokości 30 proc.

Pierwsza ma charakter ogólny. Rząd zapowiedział podwyższenie od 2027 r. podstawowej stawki CIT z 19 do 22 proc. dla wszystkich podatników, niezależnie od branży, których roczne przychody przekraczają równowartość 50 mln euro, oraz dla podatkowych grup kapitałowych.

Druga propozycja jest sektorowa i znacznie dalej idąca. Największe przedsiębiorstwa prowadzące wskazaną działalność paliwową, gazową lub elektroenergetyczną miałyby płacić CIT według stawki:

• 30 proc. w 2027 r.;
• 26 proc. w 2028 r.;
• 23 proc. w 2029 r.;
• od 2030 r. według stawki podstawowej.

Jeżeli obie propozycje zostaną uchwalone w zapowiadanym kształcie, stawka podstawowa od 2030 r. wynosiłaby 22 proc., a nie obecne 19 proc.

Sektorowa podwyżka ma objąć m.in. wydobycie ropy naftowej i gazu ziemnego, obrót gazem i gazem ziemnym z zagranicą, handel ropą, wytwarzanie i obrót paliwami ciekłymi, a także przesyłanie energii elektrycznej i jej dystrybucję przez największych operatorów.

Środki uzyskane z tej podwyżki mają finansować m.in. program wsparcia dla przemysłu energochłonnego o planowanym budżecie 4,8 mld zł. Projekt ma jednocześnie służyć poprawie wyniku sektora finansów publicznych.

Obie propozycje zmian CIT pozostają w procesie legislacyjnym. 

Założenia projektu UD457 przewidują:

• zwiększenie minimalnej opłaty koncesyjnej z 1 tys. do 5 tys. zł;
• coroczną waloryzację opłaty minimalnej;
• zniesienie obecnego limitu wynoszącego 2,5 mln zł dla każdego rodzaju działalności koncesjonowanej;
• dziesięciokrotne zwiększenie współczynników służących do obliczania opłat koncesyjnych i przedkoncesyjnych.

W przypadku paliw ciekłych oznaczałoby to wzrost współczynnika z 0,03 do 0,3 proc. przychodu. Opłata nie jest naliczana od zysku, lecz od wartości sprzedaży towarów lub usług objętych koncesją. Nie uwzględnia marży, rentowności, kosztów finansowania ani wyniku osiągniętego przez przedsiębiorcę.

Jak wskazuje PGP, przy przychodzie netto ze sprzedaży paliw wynoszącym:

• 10 mln zł opłata wzrosłaby z 3 tys. do 30 tys. zł;
• 25 mln zł - z 7,5 tys. do 75 tys. zł;
• 50 mln zł - z 15 tys. do 150 tys. zł;
• 100 mln zł - z 30 tys. do 300 tys. zł.

Przy wartości sprzedaży około 5,50 zł netto za litr projektowana opłata odpowiadałaby około 1,65 grosza na litrze, wobec około 0,17 grosza obecnie. To blisko 1,5 grosza dodatkowego obciążenia na każdym litrze - niezależnie od tego, czy przedsiębiorca osiągnął zysk, czy poniósł stratę.

Projekt nie dotyczy wyłącznie stacji paliw. Według opublikowanych założeń dziesięciokrotny wzrost współczynników miałby objąć działalności koncesjonowane w całym sektorze energetycznym, w tym wytwarzanie, obrót, przesyłanie i dystrybucję energii elektrycznej oraz paliw gazowych.

W przeciwieństwie do zmian CIT podwyższone opłaty koncesyjne nie byłyby ograniczone do największych przedsiębiorstw przekraczających próg 50 mln euro przychodów. Objęłyby również mniejszych koncesjonariuszy, w tym niezależnych operatorów stacji paliw, którzy nigdy nie korzystali z górnego limitu opłaty.

Najwięcej wątpliwości Polskiej Grupy Paliwowej budzi właśnie opłata koncesyjna. Według niej racjonalna waloryzacja jej minimalnej wysokości może być uzasadniona wzrostem kosztów administracji i nadzoru regulacyjnego. W opublikowanych założeniach ME nie wykazało jednak, że koszty te wzrosły dziesięciokrotnie albo że pozostają w bezpośredniej relacji z wartością sprzedawanego paliwa, gazu czy energii.

"Dziesięciokrotne zwiększenie procentowego współczynnika, połączone ze zniesieniem limitu maksymalnego, zmienia ekonomiczny charakter opłaty. Zamiast ograniczonej opłaty regulacyjnej powstaje pozbawiona górnej granicy danina naliczana od przychodu. Im wyższa cena surowca lub energii, tym większe obciążenie - nawet jeżeli marża przedsiębiorcy spada" - czytamy w komunikacje PGP.

Zdaniem branżowej organizacji, państwo najpierw obniżyło VAT i akcyzę, administracyjnie ograniczyło ceny detaliczne oraz marżę stacji, uzasadniając te działania ochroną konsumentów. Następnie próbowało odzyskać część kosztów programu poprzez windfall tax. Po skierowaniu ustawy do Trybunału Konstytucyjnego pojawiły się zapowiedzi kolejnej wersji windfall tax, ogólnej podwyżki CIT dla największych przedsiębiorstw, dodatkowej podwyżki CIT dla sektora paliwowo-energetycznego oraz radykalnego zwiększenia opłat koncesyjnych.

"Można więc odnieść wrażenie, że jedną ręką państwo obniżało cenę widoczną na pylonie, a drugą przygotowuje kilka równoległych mechanizmów zwiększania obciążeń przedsiębiorstw, których ekonomiczny ciężar może w części wrócić do obywateli" - uważa PGP.

"Nie można utożsamiać całego rynku paliwowego z kilkoma największymi koncernami" - podkreśla grupa, zaznaczając, że rynek tworzą również producenci, importerzy, hurtownicy, przewoźnicy i setki niezależnych operatorów stacji paliw. 

Rezultatem może być zatem wzrost cen albo dalsze osłabienie niezależnych przedsiębiorstw i postępująca konsolidacja rynku.