Jean-Paul Essers, voorzitter raad van bestuur van Mondriaan, ziet hoe het publieke debat over mensen met psychische problemen verhardt. Hij pleit voor minder stigma en meer solidariteit.

Jean-Paul Essers door Nadine van Mierlo Fotografie

De afgelopen jaren zie ik in onze samenleving een verschuiving in hoe we aankijken tegen kwetsbare burgers. Het publieke debat is verhard. Sommige groepen worden openlijk weggezet als ongewenst. Ook mensen met psychische problemen zijn steeds vaker het slachtoffer van collectieve stigmatisering. Je ziet het terug in de media. Een ggz-voorziening is prima, zolang die maar niet in de ‘eigen achtertuin’ komt. Burgemeesters worden onder druk gezet of zelfs bedreigd. Zorgprofessionals moeten onder steeds moeilijkere omstandigheden hun werk doen. Dat is een zorgelijke ontwikkeling.

Als gevolg van de maatschappelijke weerstand zie ik ook bij de overheid grenzen verschuiven. Bestuurders bewegen mee met de publieke opinie, bijvoorbeeld door ggz-locaties te sluiten of door strengere regels te stellen aan nieuwe voorzieningen. Maar problemen verdwijnen niet wanneer je ze uit het zicht haalt. Dat is een illusie.

Begrijp me goed: ik heb alle begrip voor bestuurders die worstelen met vraagstukken rond veiligheid en leefbaarheid. Ik geef het je te doen om in deze roerige tijd te blijven staan voor de goede zaak en weloverwogen beslissingen te nemen. Ook de zorgen van omwonenden begrijp ik. Als er problemen zijn, moeten we die serieus nemen en samen oplossen. Maar wat mij raakt, is dat we het gesprek óver mensen in plaats van mét mensen voeren. Dat we kwetsbare burgers collectief als risico neerzetten in plaats van als medeburgers.

Waar incidenten alle aandacht krijgen, blijft de dagelijkse realiteit onderbelicht. Geloof me: er gaat ongelooflijk veel goed binnen de ggz. Dag in, dag uit werken professionals samen met hun cliënten aan herstel, participatie en perspectief. Mensen vinden opnieuw werk, hervinden structuur en doen weer mee in de samenleving. Die positieve verhalen halen zelden het nieuws, maar ze zijn minstens zo bepalend voor onze veiligheid en leefbaarheid.

Samen hebben we de samenleving gemaakt zoals die nu is. En dus zijn we er ook samen verantwoordelijk voor dat mensen niet buiten de boot vallen. Kwetsbare burgers verdienen geen wantrouwen, maar aandacht, bescherming en bestaanszekerheid. Wat ik bestuurders zou willen meegeven, is om veiligheid, leefbaarheid en inclusie niet los van elkaar te zien, maar in hun onderlinge samenhang te wegen. Verlies de mens niet uit het oog.

De opbrengst daarvan is groter dan vaak wordt gedacht: minder isolement, minder uitkeringen, minder incidenten, minder inzet van politie en hulpdiensten. En vooral meer welzijn en samenhang in wijken.

Deze tijd van maatschappelijke verharding vraagt om focus en samenwerking. Om goede voorlichting over psychische aandoeningen, zodat begrip kan groeien. Om initiatieven die mensen in wijken met elkaar verbinden. Want psychische kwetsbaarheid is geen probleem van ‘wij’ en ‘zij’. Het is iets wat ons allemaal kan overkomen, en wat bovendien wordt versterkt door de samenleving waarin we leven.

Dat vraagt een inspanning van ons allemaal. De makkelijke reflex is luisteren naar de onderbuik. De moeilijke, maar noodzakelijke weg is blijven staan voor solidariteit. Niet wegkijken. Niet stigmatiseren. Niet doorschuiven. Maar verbinden. Juist daarin laten we zien welke samenleving we willen zijn.

Door Jean-Paul Essers, voorzitter raad van bestuur Mondriaan