• Polskie Towarzystwo Gospodarcze opublikowało raport zatytułowany „Konkurencyjność czy transformacja? Nowa mapa energetyczna Polski” oraz uruchomiło inicjatywę społeczną „300 zł/MWh”.
• Celem kampanii jest rozpoczęcie debaty o rozwiązaniach, które mogą doprowadzić do istotnego obniżenia cen energii elektrycznej w Polsce.
• Autorzy raportu przekonują, że tańsza energia elektryczna, bezpieczeństwo energetyczne oraz niższa emisja pyłów i gazów to cele, które można osiągać równolegle. Warunkiem jest jednak zmiana kierunku transformacji energetycznej i odejście od modelu, który - ich zdaniem - sztucznie podbija ceny energii.

W raporcie podkreślono między innymi, że nie da się budować konkurencyjnej gospodarki na najdroższej energii świata. Najpierw należy ustabilizować ceny, uporządkować zasady rynku i zapewnić moce dyspozycyjne gwarantujące nieprzerwane dostawy. I dopiero na takim fundamencie można bezpiecznie rozwijać technologie zeroemisyjne.

Zdaniem autorów raportu Europa weszła na ścieżkę trwałej utraty konkurencyjności gospodarczej, akceptując jedne z najwyższych cen energii na świecie. W dokumencie wskazano, że w ostatnich pięciu latach ceny energii elektrycznej w Europie wzrosły blisko trzykrotnie.

Publikacja podważa dominującą narrację europejskiej transformacji energetycznej. Analiza wybranych gospodarek nie pokazuje prostej zależności pomiędzy wysokim udziałem OZE a niskimi cenami energii. Autorzy wskazują, że kraje utrzymujące tanią energię opierają bezpieczeństwo systemu na stabilnych źródłach oraz własnych surowcach.

Według autorów raportu cena 300 zł/MWh nie jest polityczną obietnicą, lecz scenariuszem możliwym do osiągnięcia po uporządkowaniu zasad rynku. W ich ocenie prąd jest dziś znacznie droższy nie dlatego, że musi taki być, ale dlatego, że systemowe błędy oraz koszty bilansowania niestabilnych źródeł energii są przerzucane na odbiorców.

Eksperci Polskiego Towarzystwa Gospodarczego wskazują, że obecny model jest pełen mechanizmów dopłat, za które ostatecznie płacą gospodarstwa domowe i przedsiębiorcy. Dlatego postulują uproszczenie zasad, likwidację zbędnych subsydiów oraz przywrócenie rynkowych cen energii.

W raporcie krytycznie odnoszą się do stosowania wskaźnika LCOE jako głównego argumentu w debacie energetycznej. Autorzy podkreślają, że niski koszt produkcji energii z OZE nie obejmuje pełnych kosztów działania systemu: magazynowania, rezerw mocy, rozbudowy sieci i bilansowania w okresach jednoczesnego braku wiatru i słońca, określanych jako „Dunkelflaute”.

W publikacji zwrócono również uwagę, że pomimo dużych inwestycji w odnawialne źródła energii zimą około 80 proc. energii w Polsce nadal pochodzi z elektrowni cieplnych. Polska odchodzi od relatywnie prostego systemu opartego na 30 GW stabilnych źródeł na rzecz wielotechnologicznego systemu przekraczającego 140 GW, co - według autorów raportu - zwiększa koszty, redundancję i złożoność całego systemu.

Autorzy raportu wskazują, że Polska posiada jedne z największych zasobów surowcowych w Europie, ale wykorzystuje tylko niewielką część swojego potencjału. Złoża przemysłowe mają stanowić obecnie 6,2 proc. zasobów geologicznych węgla kamiennego oraz 3,1 proc. zasobów węgla brunatnego.

Szczególne znaczenie przypisano złożu Złoczew oraz kopalni Bogdanka. W ocenie autorów te zasoby mogłyby zapewnić Polsce stabilność paliwową na dekady, a ich wykorzystanie ograniczają przede wszystkim regulacje biurokratyczne, nie zaś względy geologiczne.

Zdaniem autorów raportu konieczne jest zatrzymanie procesu ograniczania zdolności wydobywczych w kluczowych aktywach górniczych, w szczególności w Bogdance.

Z perspektywy bezpieczeństwa energetycznego zasadne jest także rozważenie rozbudowy krajowej bazy paliwowej w zagłębiu
lubelskim poprzez utworzenie dodatkowych kopalń, które
w długim horyzoncie stabilizowałyby podaż paliwa dla źródeł węglowych pracujących w podstawie systemu.

W analizie polityk publicznych należy przy tym brać pod uwagę nie tylko koszt paliwa, lecz także ryzyko logistyczne (np. kryzys irański), ryzyko cenowe importu oraz odporność na szoki podażowe w sytuacjach kryzysowych.

W raporcie podkreślono, że modernizacja bloków energetycznych i budowa nowoczesnych jednostek o wyższej sprawności może być sposobem na czystszą energię oraz stabilniejsze dostawy.

Autorzy wskazują, że elektrownie superkrytyczne, takie jak blok Turów 496 MW, należą do najbardziej zaawansowanych technologicznie jednostek energetycznych na świecie, osiągają sprawność przekraczającą 45 proc. i pozwalają obniżyć emisje CO2 nawet o 33 proc. względem starszych bloków.

Raport proponuje nowy model polityki energetycznej oparty na czterech filarach:

• 300 zł/MWh dla przemysłu i gospodarki,
• pełnym samobilansowaniu u źródła energii,
• neutralności ETS dla cen energii,
• konkurencyjności technologicznej wobec gospodarek G20.

Autorzy postulują również powrót Polskich Sieci Elektroenergetycznych do tradycyjnej roli operatora sieci przesyłowej. Ich zdaniem operator nie powinien ponosić kosztów bilansowania niestabilnych źródeł energii, ponieważ ostatecznie obciążają one odbiorców.

W raporcie wskazano także, że planowana w KPEiK transformacja energetyczna do 2040 r. ma wyprodukować tyle energii, ile sześć nowoczesnych bloków klasy Kozienice B11, przy koszcie ok. 525 mld zł. Eksperci PTG szacują, że bardziej pragmatyczny model energetyczny mógłby przynieść nawet 1,8 bln zł oszczędności.

Najważniejsze postulaty raportu są następujące:

• wdrożenie przepisów deregulujących rynek energetyczny,
• przywrócenie rynkowych zasad działania sektora,
• likwidacja subsydiów finansowanych z kieszeni podatników,
• budowa miksu energetycznego, który będzie tani i stabilny,
• wprowadzenie zasady neutralności ETS dla cen energii.

Ogłoszenie raportu jest jednocześnie początkiem ogólnopolskiej kampanii na rzecz obniżenia cen energii dla gospodarstw domowych i przedsiębiorców.