اصناف

بازار حبوبات پس از ماه‌ها افزایش قیمت، این روزها نشانه‌هایی از عقب‌نشینی را بروز داده است؛ نشانه‌هایی که فعلا بیش از همه در معاملات عمده‌فروشی و فروش فله‌ای دیده می‌شود و هنوز اثر آن در قیمت محصولات بسته‌بندی‌شده چندان محسوس نیست.

به گفته رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی تهران، قیمت حبوبات در روزهای اخیر حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش یافته و نزدیک‌شدن به فصل برداشت حبوبات و برنج ایرانی، افزایش عرضه و تمایل واردکنندگان به فروش سریع‌تر کالاهای موجود در انبار، از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری این روند کاهشی بوده است.  

بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده از سوی اتحادیه بنکداران، لوبیا که در مقطعی در خرده‌فروشی‌ها از مرز کیلویی ۵۰۰ هزار تومان گذشته بود، اکنون بسته به نوع و کیفیت، در بنکداری‌ها بین ۲۷۵ تا ۳۳۰ هزار تومان عرضه می‌شود. قیمت عمده‌فروشی لوبیا قرمز نیز حدود ۲۰۰ تا ۲۲۰ هزار تومان و قیمت نخود بین ۱۲۵ تا ۱۶۵ هزار تومان اعلام شده است.

با وجود کاهش قیمت‌ها در عمده‌فروشی، بررسی میدانی از تعدادی از فروشگاه‌ها نشان می‌دهد محصولات بسته‌بندی‌شده همچنان با قیمت‌هایی به‌مراتب بالاتر از نرخ‌های فله‌ای عرضه می‌شوند.

قیمت برخی اقلام بسته‌بندی‌شده در زمان انجام این بررسی به شرح زیر بوده است:

این قیمت‌ها نشان می‌دهد موج کاهش قیمت هنوز در همه حلقه‌های بازار به یک اندازه حرکت نکرده است. برای نمونه، نخود بسته‌بندی‌شده در بررسی میدانی، کیلویی حدود ۵۰۰ هزار تومان قیمت داشت؛ در حالی که نرخ عمده‌فروشی آن بین ۱۲۵ تا ۱۶۵ هزار تومان اعلام شده است.  لوبیا قرمز بسته‌بندی‌شده نیز کیلویی ۵۱۱ تا ۵۳۳ هزار تومان عرضه می‌شد؛ قیمتی که بیش از دو برابر نرخ ۲۰۰ تا ۲۲۰ هزار تومانی اعلام‌شده در بنکداری‌هاست.

البته تفاوت کیفیت، برند، زمان خرید موجودی، هزینه پاک‌کردن و سورت، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و حاشیه سود شبکه توزیع در این فاصله موثر است، اما بزرگی اختلاف نشان می‌دهد کاهش قیمت عمده‌فروشی هنوز به‌طور کامل به مصرف‌کننده منتقل نشده است.

کنگری در این باره معتقد است در صورت رعایت سود قانونی، قیمت کالاهای فله‌ای باید با حدود ۱۵ درصد افزایش به دست مصرف‌کننده برسد. در محصولات بسته‌بندی‌شده نیز مجموع هزینه‌های بسته‌بندی، حمل‌ونقل، کارمزد و دیگر هزینه‌های جانبی می‌تواند قیمت نهایی را حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش دهد؛ با این حال فاصله مشاهده‌شده در برخی اقلام، بیش از این میزان است.

به گفته فعالان این حوزه؛ یکی از دلایل این وضعیت می‌تواند وجود کالاهایی باشد که پیش‌تر و با قیمت بالاتر وارد شبکه فروش شده‌اند. فروشگاه‌ها و شرکت‌های بسته‌بندی تا زمانی که موجودی قبلی خود را به فروش نرسانند، قیمت محصولات را متناسب با افت بازار عمده‌فروشی اصلاح نمی‌کنند.

از سوی دیگر، قیمت درج‌شده روی بسته‌بندی معمولا فقط تابع بهای حبوبات خام نیست و هزینه‌هایی مانند سورت و پاک‌سازی، پرت محصول، مواد بسته‌بندی، دستمزد، انبارداری، حمل، بازاریابی و سهم شبکه توزیع را نیز در بر می‌گیرد. با این حال، تداوم کاهش قیمت در مبدأ و افزایش رقابت میان عرضه‌کنندگان می‌تواند در هفته‌های آینده زمینه اصلاح قیمت‌های مصرف‌کننده را فراهم کند.

کاهش اخیر قیمت‌ها در شرایطی اتفاق افتاده که داوود لپه‌چی، رئیس انجمن حبوبات ایران، پیش‌تر در حاشیه نمایشگاه آگروفود از احتمال افزایش تولید داخلی و کنترل قیمت تمام‌شده سخن گفته بود.  به گفته وی، حدود ۷۰ درصد حبوبات مورد نیاز کشور از تولید داخلی و نزدیک به ۳۰ درصد از طریق واردات تامین می‌شود.

شرایط مناسب بارندگی و افزایش احتمالی برداشت می‌تواند عرضه داخلی را تقویت و فشار هزینه‌ای بازار را کاهش دهد. وی همچنین تاکید کرده بود که با وجود رشد نرخ ارز و افزایش هزینه‌های تولید، حمل‌ونقل و واردات، بازار با کسری عرضه روبه‌رو نیست.

کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی اخیر را می‌توان نخستین نشانه نمایان‌شدن این افزایش عرضه در بازار عمده‌فروشی دانست؛ هرچند انتقال آن به خرده‌فروشی نیازمند زمان و نظارت بر شبکه توزیع است.

در کنار مسئله قیمت، کاهش قدرت خرید و رکود بازار، مصرف حبوبات را نیز تحت فشار قرار داده است. برآورد انجمن حبوبات نشان می‌دهد میزان مصرف یا نیاز سالانه کشور حدود یک میلیون تن و سرانه مصرف هر ایرانی بین ۹ تا ۱۰ کیلوگرم است؛ در حالی که میانگین جهانی حدود ۱۲ تا ۱۳ کیلوگرم برآورد می‌شود.

تداوم روند کاهشی قیمت حبوبات به چند عامل تحقق پیش‌بینی تولید داخلی، عرضه به‌موقع محصول جدید، ثبات شرایط ارزی، تسهیل ثبت سفارش و واردات اقلامی مانند عدس و برخی انواع لوبیا و همچنین انتقال کاهش قیمت از عمده‌فروشی به شبکه خرده‌فروشی وابسته است.   اکنون وفور کالا و نزدیک‌شدن فصل برداشت، دو علامت مثبت برای بازار به شمار می‌روند. اگر عرضه محصول جدید بدون وقفه انجام شود و فروشگاه‌ها نیز قیمت موجودی‌های تازه را بر پایه نرخ‌های جدید تنظیم کنند، می‌توان انتظار داشت کاهش قیمت به‌تدریج از بنکداری‌ها به قفسه فروشگاه‌ها برسد.