Dwa niezależne zespoły naukowe odkryły trzecią dużą gazową planetę w słynnym układzie Beta Pictoris.

W dobrze znanym i dość dobrze już zbadanym układzie Beta Pictoris odkryto trzecią planetę. Podobnie jak pozostałe dwie, nowa planeta jest również gazowym olbrzymem, a jej obecność ujawniła się na zdjęciach dzięki emitowanej przez nią charakterystycznej poświacie, powstałej na skutek ciepła pozostałego po jej formowaniu się. Planeta jest jednak trudna do wykrycia, będąc około 100 razy słabiej widoczna niż planeta Beta Pic b. Znajduje się też znacznie dalej od swojej gwiazdy macierzystej niż dwa pozostałe składniki układu.

Co najciekawsze, dwa zespoły dokonały tego odkrycia niezależnie. Pierwszy, kierowany przez Aidana Gibbsa (Uniwersytet Kalifornijski w San Diego) znalazł planetę przypadkowo, podczas obrazowania układu w zakresie bliskiej, a następnie średniej podczerwieni za pomocą Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba; wyniki tych badań opublikowano 15 lipca w czasopiśmie Astrophysical Journal Letters. Drugi zespół, kierowany przez Bena Sutlieffa (Uniwersytet w Edynburgu), również dostrzegł nową planetę przez przypadek: podczas badania zmiennej w czasie jasności gwiazdy Beta Pictoris b. Wstępne zdjęcia wykonano za pomocą teleskopu Very Large Telescope (ESO). Następnie naukowcy odkryli tę planetę skrywającą się także na innych zdjęciach wykonanych w ciągu ostatniej dekady. Wyniki badań drugiego zespołu również opublikowano 15 lipca tego roku... w tym samym czasopiśmie.

Wszystkie planety układu Beta Pictoris mają masę większą niż Jowisz — jednak Beta Pic b i c mają masę około 8,7 razy większą od masy Jowisza, podczas gdy Beta Pic d zaledwie 2,4 razy większą od jego masy. To sprawia przy okazji, że jest najmniej masywną planeta, jaką kiedykolwiek uchwycono metodą bezpośredniego obrazowania. Natomiast większość egzoplanet odkrywa się przy użyciu innych, pośrednich technik, takich jak tranzyty, czyli niewielkie zaćmienia, które powodują one przechodząc z naszego punktu widzenia przed tarczą swoich gwiazd. Beta Pic d krąży jednak wokół swojej gwiazdy znacznie dalej niż planety obecne w innych układach (w tym w Układzie Słonecznym), bo w odległości 26 au, czyli nieco tylko mniejszej niż średnia odległość Neptuna od Słońca.

Warto na koniec dodać, że astronomowie już wcześniej przewidywali obecność co najmniej jednej kolejnej planety, krążącej znacznie dalej od gwiazdy Beta Pictoris. Obecne odkrycie, czy raczej odkrycia, zdają się więc potwierdzać te przewidywania. Co więcej, właśnie ta planeta może odpowiadać za wykształcenie wewnętrznej krawędzi dysku pozostałości otaczającego gwiazdę, usuwając pozostałości po wcześniejszych etapach formowania się wokół niej planet. Czy właśnie ta nowa planeta powstała tam, czy może formowała się bliżej gwiazdy i dopiero z czasem przemieściła się na swoją obecną orbitę? Konieczne będą dalsze badania...

Czytaj więcej:

• Oryginalny artykuł

Opracowanie: Elżbieta Kuligowska

Źródło: Sky & Telescope

Na ilustracji: 

Beta Pictoris d – nowo odkryta planeta krążąca wokół gwiazdy Beta Pictoris. Gwiazda znajduje się tu w centrum, ale jej światło zostało celowo usunięte podczas przetwarzania danych. Nowa planeta, zaznaczona strzałką, jest trzecią planetą wokół tej gwiazdy. Pozostałe dwie to Beta Pictoris b (po lewej) oraz Beta Pictoris c, która krąży znacznie bliżej gwiazdy i nie jest widoczna na tym zdjęciu. Rozmyty poziomy pas to z kolei dysk pozostałości wokół gwiazdy, widziany tutaj z boku. (ESO / Sutlieff, M. Bonse i in.)