• Prezydent Karol Nawrocki ma czas do 21 sierpnia na decyzję w sprawie ustawy Lex Szarlatan, która ukrócić bezkarność znachorów. Przedstawiciele Kancelarii Prezydenta przyznają, że nowe przepisy wywołały niespotykaną dotąd mobilizację i gigantyczną presję
• Lekarze, naukowcy oraz resort zdrowia apelują o podpisanie ustawy, podkreślając, że pseudomedycyna stała się w Polsce biznesem żerującym na ludzkim strachu. Eksperci ostrzegają, że brak stanowczej reakcji państwa pozostawia bez ochrony przede wszystkim pacjentów onkologicznych oraz dzieci
• Przeciwko nowym regulacjom silnie lobbują głównie środowiska altmedowe, domagając się od głowy państwa weta lub skierowania przepisów do Trybunału Konstytucyjnego
• Wśród orędowników zawetowania ustawy są np. prawomocnie skazani naturopata Jerzy Zięba i twarz ruchu antyszczepionkowego Justyna Socha
• Nowelizacja wyposaży Rzecznika Praw Pacjenta w potężny oręż, w tym kary finansowe sięgające miliona złotych oraz możliwość natychmiastowego blokowania stron z medyczną dezinformacją
• Przepisy kategorycznie zakazują wprowadzania pacjentów w błąd, przy czym wyraźnie oddzielają groźną szarlatanerię od bezpiecznego, tradycyjnego ziołolecznictwa

Decycja prezydenta ws. Lex Szarlatan do 21 sierpnia

Na podpis prezydenta Karola Nawrockiego czeka przygotowana przez rząd ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tzw. lex szarlatan. 

Zgodnie z konstytucją prezydent ma 21 dni od otrzymania ustawy na jej podpisanie, zawetowanie lub skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego. W przypadku lex szarlatan termin ten upływa 21 sierpnia.

Już na etapie konsultacji społecznych propozycja regulacji wzbudziła dyskusję, głównie wśród stowarzyszeń zrzeszających zielarzy, akupunkturzystów, homeopatów i salony kosmetyczne. Uwagi (w sumie ponad 5 tys.) zgłosiło wiele instytucji i organizacji, w tym m.in. Naczelna Rada Lekarska, Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych, Polska Izba Ubezpieczeń, związki zawodowe, fundacje pacjentów, stowarzyszenia producentów suplementów i izby gospodarcze.

Ministerstwo Zdrowia i Rzecznik Praw Pacjenta podkreślają, że nowe prawo chroni pacjentów przed wyłudzaniem pieniędzy i narażaniem ich na niesprawdzone terapie, które mogą negatywnie wpłynąć na proces leczenia.

- Mam nadzieję, że ta ustawa uzyska podpis pana prezydenta - powiedziała we wtorek w TVN24 minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

W rozmowie z portalem Rynek Zdrowia wiceszefowa MZ Katarzyna Kęcka podkreśliła, że pseudomedycyna to nie tylko problem dezinformacji, ale też dochodowy biznes, który opiera się na wykorzystaniu niewiedzy i lęku pacjentów - najczęściej onkologicznych. Jej zdaniem sprzeciw wobec ustawy może wynikać właśnie z zysków, które pseudomedycy czerpią z działalności.

Lekarze przekonują, że państwo musi skutecznie ścigać osoby bez wykształcenia medycznego, które oferują usługi terapeutyczne.

- Jako samorząd lekarski od dawna podkreślamy, że potrzebujemy w Polsce takiego prawa, które pozwoli skutecznie walczyć z tą szarlatanerią - powiedział w czwartek w TOK FM wiceprezes Naczelnej Rady Lekarskiej Klaudiusz Komor. - Jeszcze w przypadku pseudolekarzy - bo tylko tak mogę powiedzieć o osobach, które mają prawo wykonywania zawodu lekarza i stosują metody niesprawdzone - możemy podejmować działania i nasz pion orzecznictwa zawodowego może po prostu ich sądzić. W przypadku tych osób, które nie są lekarzami, niestety my nie mamy żadnej władzy - wyjaśnił.

Mobilizacja ludzi medycyny i nauki. Liczne apele do Karola Nawrockiego

Do prezydenta zaapelowała też wirusolog i immunolog prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska, członkini zespołu doradczego ds. bezpieczeństwa informacyjnego, powołanego przez Departament Bezpieczeństwa Narodowego przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W opublikowanym w mediach społecznościowych liście otwartym wirusolożka wskazała na skalę pseudomedycznych praktyk w Polsce i ich konsekwencje dla chorych.

- Milczenie państwa w tej sprawie jest samo w sobie decyzją, tylko decyzją na korzyść oszustów, a nie na korzyść pacjentów. Podpisując ustawę, przenosi Pan tę decyzję na drugą stronę, na stronę tych, którzy potrzebują ochrony - zwróciła się do prezydenta.

Z kolei w wyczerpującym wywiadzie opublikowanym w Rynku Zdrowia prof. Szuster-Ciesielska tłumaczyła, dlaczego nawet wykształceni Polacy odrzucają twarde dowody na rzecz śmiertelnie niebezpiecznych iluzji. Zwracając się do Karola Nawrockiego podkreśliła, że podpis pod ustawą Lex Szarlatan to test, czy państwo obroni chorych przed żerowaniem na ich strachu.

Ustawa "Lex Szarlatan" ma uderzyć w oszustów, a nie w dobrych ludzi. Ma również bronić świata nauki - zaapelował z kolei do prezydenta - także w Rynku Zdrowia - pediatra Dawid Ciemięga, znany z bezpardonowej walki z hejterami i pseudomedycyną. W ocenie Ciemięgi ustawa priorytetowo powinna ścigać ludzi leczących biorezonansem, lekarzy promujących pseudomedyczne treści i metody oraz wszystkich tych, którzy leczą drogimi suplementami pacjentów onkologicznych. 

Wśród przewciwników Ordo Iuris oraz prawomocnie skazani Zięba i Socha

Zwolennicy medycyny alternatywnej uważają, że ustawa niesie ryzyko zablokowania dostępu do niestandardowych metod leczenia. Przekonują Karola Nawrockiego do weta.

Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki, pytany na początku sierpnia w radiu RMF24 o decyzję, jaka zapadnie w sprawie ustawy, przyznał, że nowela "oczywiście budzi emocje".

- Dawno nie widziałem ustawy, która powodowałaby takie zainteresowanie, która by powodowała taką aktywność różnych środowisk pacjenckich, ale także np. biznesu - stwierdził. Zapewnił, że nowelizacja "jest poddawana bardzo wnikliwej ocenie formalnoprawnej".

Wśród organizacji apelujących o zawetowanie przepisów jest m.in. Instytut Ordo Iuris. W ocenie organizacji "nowe regulacje drastycznie naruszają konstytucyjną wolność słowa, swobodę badań naukowych, autonomię pacjenta oraz wolność działalności gospodarczej".

Apel o weto z 25 tys. podpisów zaniosła do Kancelarii Prezydenta także delegacja propagatorów tzw. medycyny niekonwencjonalnej, w tym Jerzego Zięby. 

W marcu 2023 r. Zięba został prawomocnie skazany za znieważenie i zniesławienie poznańskich lekarzy we wpisie w mediach społecznościowych, w którym była mowa m.in. o "bezlitosnych lekarskich mózgach z licencją na zabijanie". W Sądzie Rejonowym Warszawa-Śródmieście trwa proces Zięby i jego wspólników, oskarżonych o sprzedaż bez zezwolenia na stronach internetowych środków, którym przypisywano właściwości lecznicze i zapobiegania chorobom, i złamanie tym samym prawa farmaceutycznego.

Ustawie sprzeciwia się też Justyna Socha, liderka ruchu antyszczepionkowego. 9 lipca 2026 roku Sąd Najwyższy uznał kasację Justyny Sochy za "oczywiście bezzasadną" i oddalił ją, pozostawiając w mocy prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu w sprawie o zniesławienie lekarzy anestezjologów. Sprawę rzekomej „cichej eutanazji" na oddziałach intensywnej terapii Rynek Zdrowia opisał jako pierwszy w październiku 2019 roku. Przez niemal siedem lat przechodziła przez kolejne etapy postępowania sądowego.

Sąd skazał Sochę na rok ograniczenia wolności w postaci 30 godzin nieodpłatnej pracy społecznej miesięcznie oraz 20 tys. zł nawiązki na rzecz poznańskiej fundacji wspierającej intensywną terapię dziecięcą. Socha musi też pokryć koszty procesu.

Czego zakaże Lex Szarlatan

W środę Kancelaria Prezydenta poinformowała na swojej stronie o innym spotkaniu - z przedstawicielami różnych organizacji w sprawie nowelizacji ustawy. W rozmowie ze Zbigniewem Boguckim reprezentowane były m.in.: Polskie Stowarzyszenie Diabetyków, Ogólnopolska Federacja Onkologiczna, Business Centre Club, Fundacja Onkologiczna Rakiety, Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Klub Jagielloński, Krajowa Izba Fizjoterapeutów, Związek Rzemiosła Polskiego, Naczelna Rada Aptekarska, Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych oraz środowisko lekarskie.

- Przedstawiciele poszczególnych środowisk mieli możliwość przedstawienia swoich stanowisk, zastrzeżeń i argumentów dotyczących ustawy. Szef KPRP podkreślił, że z perspektywy Prezydenta istotne jest rozpatrzenie wszystkich aspektów sprawy, niezależnie od standardowych podziałów czy ocen politycznych - przekazano w komunikacie po spotkaniu.

W czwartek w Radiu Zet Bogucki powiedział: - Pan prezydent pochyla się nad tą ustawą i nad analizą tej ustawy. Termin do decyzji jest do 21 (sierpnia - PAP), a więc do kolejnego piątku - mówił. 

Zgodnie z przygotowaną przez resort zdrowia we współpracy z Rzecznikiem Praw Pacjenta (RPP) nowelizacją wprowadzony zostanie zakaz stosowania praktyk pseudomedycznych, zdefiniowanych jako udzielanie świadczeń zdrowotnych, które stwarzają ryzyko uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci człowieka przez osobę niewykonującą zawodu medycznego; oferowania lub stosowania metod diagnostycznych lub leczniczych niebędących świadczeniem zdrowotnym, w przypadku których wprowadza się pacjenta w błąd, że posiadają one właściwości świadczenia zdrowotnego. Regulacja wprowadza również zakaz stosowania praktyk pseudomedycznych w zakresie diagnostyki lub leczenia małoletnich, chorób onkologicznych, ciężkich nieuleczalnych chorób lub zaburzeń psychicznych.

Po wejściu ustawy w życie żaden podmiot nie będzie mógł udzielać świadczeń zdrowotnych bez oficjalnego wpisu do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą i podejmować takich działań w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Ustawa reguluje także kwestie ziołolecznictwa - chodzi o oddzielenie legalnej, bezpiecznej i stosowanej od wieków fitoterapii, która często stanowi wsparcie tradycyjnego leczenia, od niebezpiecznego znachorstwa.

Zgodnie z nowelizacją RPP będzie mógł wydawać ostrzeżenia publiczne, jeżeli strona postępowania dopuści się praktyki, która może zagrażać pacjentom. Zyska także prawo do wydawania decyzji tymczasowych, zobowiązujących podmioty do natychmiastowego zaprzestania określonych działań lub zaniechań jeszcze przed zakończeniem postępowania.

Rzecznik będzie mógł też żądać wszczęcia i brać udział w postępowaniach cywilnych dotyczących praw pacjenta na takich samych prawach, jakie przysługują prokuratorowi. Resort zdrowia w porozumieniu z RPP przewidział także wysokie kary finansowe. Za naruszanie zbiorowych praw pacjentów będzie grozić kara do 1 mln zł, a za brak współpracy z rzecznikiem - do 100 tys. zł. Sankcje te będą obowiązywały także wtedy, gdy działalność zostanie zakończona tuż przed wydaniem decyzji.

Regulacja ma wejść w życie po trzech miesiącach od ogłoszenia.