Прычына не толькі ў прывычцы да гарачага надвор’я.

Tagesspiegel тлумачыць, чаму адна і тая ж тэмпература можа быць амаль незаўважнай для аднаго чалавека і небяспечнай для іншага.

Сучасны чалавек узнік у Афрыцы, таму наша цела ў цэлым добра прыстасаванае да высокіх тэмператур. Аднак за тысячагоддзі жыцця ў розных рэгіёнах свету ў людзей выпрацаваліся дадатковыя адаптацыі.

Напрыклад, у прадстаўнікоў народа туркана, які жыве ў засушлівых раёнах Кеніі, даследчыкі выявілі асаблівую мутацыю ў гене STC1. Яна дапамагае ныркам працягваць нармальна працаваць нават ва ўмовах моцнага абязводжвання і спёкі.

Жанчыны з кенійскага племені туркана часта штодня праходзяць шмат кіламетраў у спёку, каб набраць вады для сваіх жывёл і асабістага спажывання. Фота: Simone Boccaccio / SOPA Images / LightRocket via Getty Images

Навукоўцы мяркуюць, што гэтая генетычная асаблівасць стала асабліва важнай каля 5500 гадоў таму, калі клімат у рэгіёне стаў больш сухім. Людзі з такой мутацыяй мелі больш шанцаў выжыць і пакінуць нашчадкаў. Паводле даследавання, яны ў сярэднім мелі прыкладна на пяць працэнтаў больш дзяцей, чым тыя, хто не валодаў гэтай генетычнай перавагай.

Падобныя адаптацыі знайшлі і ў паўкачавога народа даасанах, які жыве ў рэгіёне паміж Эфіопіяй, Кеніяй і Паўднёвым Суданам.

Не ўсе прыстасаванні да спёкі звязаныя з адным канкрэтным генам. Часта гэта вынік працы многіх генаў адначасова.

У людзей, чые продкі доўга жылі ў гарачым клімаце, часцей сустракаецца больш стройная фігура, а таксама даўжэйшыя рукі і ногі. Такая будова павялічвае паверхню цела адносна яго масы, што дазваляе хутчэй аддаваць лішняе цяпло ў навакольнае асяроддзе.

Наадварот, народы, якія эвалюцыянавалі ў халодных умовах, напрыклад інуіты Арктыкі, часта маюць больш кампактнае целаскладанне і карацейшыя канечнасці. Гэта дапамагае лепш захоўваць цяпло.

Незалежна ад таго, дзе жыве чалавек, яго арганізм імкнецца падтрымліваць тэмпературу каля 37 градусаў Цэльсія. За гэта адказвае сістэма тэрмарэгуляцыі.

Калі тэмпература павышаецца, спецыяльныя рэцэптары ў скуры і крывяносных сасудах перадаюць сігнал у гіпаталамус — цэнтр кіравання тэмпературай у мозгу. У адказ пашыраюцца крывяносныя сасуды, асабліва каля паверхні скуры. Менавіта таму твар і цела чырванеюць.

Наступны этап — выдзяленне поту. Выпарэнне вільгаці з паверхні скуры астуджае арганізм. Гэта адна з найважнейшых асаблівасцей чалавека, якая дазволіла нашаму віду быць актыўным нават у вельмі гарачым клімаце.

На здольнасць пераносіць высокія тэмпературы ўплываюць не толькі гены, але і жыццёвы вопыт.

Многія заўважалі, што ў першыя дні адпачынку ў гарачай краіне спёка здаецца невыноснай, але праз тыдзень-два арганізм ужо рэагуе значна спакайней. Гэты працэс называецца акліматызацыяй.

Падчас яго арганізм вучыць сістэмы тэрмарэгуляцыі працаваць больш эфектыўна. Чалавек працягвае пацець, але склад поту змяняецца: разам з ім губляецца менш неабходных арганізму соляў і іншых электралітаў.

Даследаванні паказваюць, што такую адаптацыю можна развіваць і свядома. Калі рэгулярна праводзіць час на вуліцы ў цёплае надвор’е, а не хавацца выключна ў памяшканнях з кандыцыянерам, арганізм паступова пачынае лепш спраўляцца са спякотай.

Нягледзячы на ўсе механізмы абароны, экстрэмальная спёка застаецца сур’ёзнай пагрозай для здароўя і жыцця. Пры працяглым перагрэве арганізм можа страціць здольнасць падтрымліваць нармальную тэмпературу, што прыводзіць да цеплавога ўдару.

Таму нават тым, хто лічыць сябе добра прыстасаваным да высокіх тэмператур, варта памятаць пра ваду, цень і разумныя абмежаванні. Бо ў барацьбе са спёкай гены і трэніроўка дапамагаюць, але цудаў не робяць.

Усе навіны →