• Agencja Uzbrojenia podpisała w Warszawie pięć umów z polskim przemysłem obronnym o łącznej wartości ponad 9,5 mld zł, część jest finansowana z mechanizmu SAFE, czyli niskooprocentowanej pożyczki, jaką Unia Europejska zaciąga, a następnie dzieli między państwa członkowskie.
• Zakupy obejmują m.in. 24 opancerzone transportery rozpoznawcze Kleszcz, 160 zestawów Traszka do transportu czołgów oraz ponad 150 terminali łączności satelitarnej za 2,4 mld zł netto.
• Największe kontrakty dotyczą ciężarówek Jelcz: ok. 2 tys. pojazdów z napędem 4x4 i 6x6 o łącznej wartości 5,5 mld zł brutto, przy czym te umowy nie są finansowane z SAFE.

Agencja Uzbrojenia podpisała w piątek w Warszawie pięć umów na uzbrojenie i sprzęt wojskowy z firmami polskiego przemysłu obronnego.

W spółce AMZ Kutno Agencja zamówiła 24 lekkie opancerzone transportery rozpoznawcze, którym wojsko nadało nazwę Kleszcz. Wartość umowy to prawie 600 milionów złotych netto, które zostaną sfinansowane z mechanizmu SAFE.

Zamówione Kleszcze - jak podała Agencja Uzbrojenia - trafią na wyposażenie batalionów czołgów K2.

Agencja podpisała także kontrakt na 160 zestawów do transportu czołgów - w tym najcięższych w Wojsku Polskim Abramsów - i innego ciężkiego sprzętu, w wojsku znanych pod kryptonimem Traszka. Dostarczy je konsorcjum złożone z firm Dobrowolski, Autobox Innovations oraz Top Gun. Wartość całkowita umowy - uwzględniająca zarówno część gwarantowaną, jak i opcję - to około 900 milionów złotych brutto. Dostawy przewidziano na lata 2027-30. To zamówienie, które było na liście rezerwowej projektów zgłoszonych do finansowania z SAFE.

Czołg K2 załadowany na zestaw niskopodwoziowy Fot. Materiały prasowe / ZOOM MON / plut. Piotr Szafarski/16 DZ

Dwa kontrakty zostały podpisane z firmą Jelcz należącą do państwowej Polskiej Grupy Zbrojeniowej. Dostarczy ona około 2 tysięcy ciężarówek średniej i dużej ładowności z napędem 4x4 i 6x6. W obu umowach jest gwarantowana część zamówienia oraz opcja, którą wojsko może uruchomić w przyszłości. W sumie wartość kontraktów z Jelczem to 5,5 miliarda złotych brutto i są to zamówienia, które nie będą finansowane z SAFE. Jednym z powodów jest termin dostawy, który sięga roku 2032, podczas gdy wydatki z SAFE trzeba rozliczyć do końca 2030 r.

W czwartek Agencja Uzbrojenia aneksowała dwie inne umowy z Jelczem na dostawy terenowych ciężarówek - pojazdów średniej ładowności oraz dużej ładowności i powiększonej mobilności, czyli z napędem 4x4 i 6x6.

Ostatnia podpisana w piątek umowa została podpisana ze spółką GISS. Dostarczy ona wojsku 157 średnich terminali łączności satelitarnej. Ich cena to ok. 2,4 mld zł netto. To umowa finansowana z SAFE. Dostawy mają się zakończyć do 2030 r.

- Podpisywanie umów bardzo szybko poszło, ale nie wiem, czy zdajecie sobie państwo, na jaką kwotę te umowy dzisiaj zostały podpisane. Ponad 9,5 miliarda złotych. Do samego Jelcza idzie ponad 5,5 miliarda złotych - poinformował wiceminister obrony Paweł Bejda (PSL), który w resorcie odpowiada za modernizację wojska.

Hurtowe podpisywanie umów finansowanych z SAFE

Jeszcze w piątek Agencja Uzbrojenia ma w Bydgoszczy podpisać umowy na miny produkowane przez tamtejszą spółkę Belma z Grupy PGZ oraz na pojazdy do narzutowego minowania.

Kolejne kontrakty mają być podpisywane w sobotę - m.in. w Warszawie. Nowej Dębie i Stalowej Woli na Podkarpaciu oraz Siemianowicach Śląskich.

W czwartek resort obrony rozpoczął hurtowe podpisywanie umów na zakupy dla wojska finansowane z unijnej, niskooprocentowanej pożyczki SAFE. Większość środków z tego źródła MON chce wydać na kontrakty, w których jest jedynym zamawiającym. Tymczasem taką możliwość unijne przepisy dopuszczają tylko do końca maja. Zatem do soboty resort obrony zamierza podpisać prawie sześćdziesiąt umów.

Wiceminister obrony Paweł Bejda Fot. Leszek Szymański / PAP

Premier Donald Tusk podał, że ich wartość to około 100 miliardów złotych.

W czwartek Agencja Uzbrojenia zakontraktowała kilkaset zestawów dronów w prywatnej Grupie WB. Za maszyny Warmate, FlyEye i Gladius zapłaciła w sumie prawie 12 miliardów złotych. Podpisała też umowy na hełmy i kamizelki kuloodporne z Maskpolem oraz aneksowała umowy na ciężarówki z Jelczem (obie firmy należą do państwowej Polskiej Grupy Zbrojeniowej), a także uruchomiła opcję w kontrakcie na cysterny paliwowe z firmą Celtech (chodzi o dodatkową setkę zestawów).

Agencja zamówiła również dwa okręty hydrograficzne.

Kontrakty podpisało też Dowództwo Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni.

Niskooprocentowana pożyczka SAFE

Kontrakty będą finansowane z unijnego mechanizmu SAFE. To niskooprocentowana linia kredytowa na zakupy związane z bezpieczeństwem i obroną narodową. Polska do wykorzystania będzie miała 43,7 miliarda euro, czyli około 185 miliardów złotych według obecnego kursu. Dla porównania, to prawie tyle, ile w najbardziej optymistycznym wariancie (ok. 200 mld zł) resort obrony będzie miał do wydania w tym roku na wszystko - nie tylko na zakupy, ale także na bieżące utrzymanie wojska, pensje, emerytury itd.

Żadne inne z 19 państw Unii Europejskiej, które wystąpiły o pożyczki, nie otrzymało większej puli. Polsce przypadło 29 procent z budżetu całego mechanizmu, który w sumie wynosi 150 miliardów euro.

Wojsko zamówiło kolejne ciężarówki Jelcz. Fot. Materiały prasowe / ZOOM MON / plut. Anna Wolska/1BLog. Najpierw umowa pożyczkowa i zaliczka

Umowę pożyczkową z Komisją Europejską w programie SAFE Polska podpisała jako pierwsze z państw unijnych 8 maja. Pozwoliło to na przelanie zaliczki. Ta wynosi 15 procent przyznanych środków, czyli ok. 6,5 mld euro, co odpowiada około 27-28 mld złotych.

Kwota - jak poinformowała pełnomocniczka rządu do spraw SAFE Magdalena Sobkowiak-Czarnecka - wpłynęła w piątek.

Warszawa zdecydowała się, że większość środków z SAFE wyda w formule kontraktów podpisywanych samodzielnie. Pod koniec 2025 roku polscy urzędnicy szacowali, że będzie to około 130 miliardów złotych, czyli około trzech czwartych całej dostępnej linii kredytowej szacowanej na 185 mld zł.

Przy czym wliczają się tu także kontrakty już zawarte. SAFE bowiem pozwala na refinansowanie umów podpisanych po maju 2025 roku.

Polityczny spór i jego konsekwencje

Na początku roku Komisja Europejska zaakceptowała zgłoszoną przez Warszawę listę 129 projektów do sfinansowania z SAFE. Trzeba będzie zakończyć i rozliczyć je do końca 2030 roku.

Listę będzie można zmienić i prawdopodobnie nastąpi to już niedługo. Wszystko przez polityczny spór, jaki wybuchł wokół SAFE w Polsce. Ustawę o gospodarowaniu środkami z tego mechanizmu w Polsce w Sejmie poparła koalicja rządząca – Koalicja Obywatelska, Polska 2050, PSL i Lewica. Przeciw zagłosowały natomiast PiS i Konfederacja. W połowie marca prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę. Nie przeszkodziło to jednak rządowi w zaciągnięciu pożyczki, bo wykorzystano do tego przepisy innej, obowiązującej od kilku lat ustawy, na mocy której działa Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych.

Sęk w tym, że za pomocą Funduszu można finansować tylko zakupy dla wojska. Tymczasem około jednej dziesiątej środków z SAFE miało w Polsce trafić do służb podległych MSWiA (policji, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa – w sumie ok. 7,1 mld zł) oraz do resortu infrastruktury (na drogi i linie kolejowe potrzebne wojsku – ok. 9,2 mld zł). Po wecie prezydenta nie ma podstawy prawnej do tych wydatków. Początkowo, w marcu rząd w uchwale ustanawiającej Program Polska Zbrojna deklarował, że znajdzie sposób, by sfinansować z SAFE projekty dotyczące infrastruktury i służb mundurowych. Ostatecznie stanęło na tym, że pieniądze wyłoży MON, który rozszerzy Program Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych, ale zrobi to od przyszłego roku.

Najbardziej szczegółowe dane na temat polskich projektów przewidzianych do finansowania z SAFE rząd opublikował pod koniec lutego.

Z puli przeznaczonej dla wojska ponad połowa miała zostać wydana na systemy artyleryjskie (28 proc., niecałe 48 mld zł) obronę przeciwlotniczą, przeciwrakietową oraz systemy antydronowe (25 proc., czyli ponad 44 mld zł). Spore środki przewidziano też w kategorii walka naziemna i systemy wsparcia (19 proc., ponad 32 mld zł) oraz amunicja i pociski rakietowe (14 proc., prawie 24 mld zł). Mniejsze pieniądze przewidziano na wydatki związane ze strategicznym transportem powietrznym i zasobami kosmicznymi (8 proc., niecałe 14 mld zł), nowe technologie w cybernetyce, sztucznej inteligencji i walce radioelektronicznej (3 proc., ponad 5 mld zł) oraz na bezpieczeństwo na Bałtyku (2 proc., niecałe 3,5 mld zł).

Obecnie te dane należy traktować jako przybliżone. Od czasu ich publikacji nastąpiło bowiem weto prezydenta, a za nim decyzja o przeznaczeniu na wojsko całej puli z SAFE, łącznie ze środkami, które pierwotnie miały trafić do resortów spraw wewnętrznych i infrastruktury.

Priorytetem zakupów w ramach SAFE są systemy artyleryjskie Fot. Materiały prasowe / ZOOM MON / st. sierż. Tomasz Borsuk / 19 BZ Zakupy w polskim przemyśle, zwolnienie z VAT i warunki pożyczki

Rząd wielokrotnie deklarował, że zdecydowaną większość – nawet 89 proc. – szacowanej wartości projektów finansowanych z SAFE wyda w polskim przemyśle.

Jedną z zalet SAFE jest to, że zakupy finansowane z tej pożyczki są zwolnione z podatku VAT. W połowie lutego wiceminister obrony Cezary Tomczyk informował, że oszczędności z tego tytułu to dla MON około 40 mld złotych.

Rząd uchwałą z marca postanowił, że spłata pożyczki z SAFE nie będzie pochodziła ze środków przeznaczonych na obronność, lecz z rezerwy celowej w budżecie państwa. To nauczka z kilku lat działania Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, który także zadłuża się, by finansować zakupy dla wojska, ale jest spłacany przez MON, co – w ocenie Najwyższej Izby Kontroli – grozi nam cięciem wydatków na modernizację wojska. Są jednak wpływowi posłowie koalicji rządzącej, którzy przyznają, że taką uchwałę łatwo zmienić.

SAFE jest pożyczką. Okres spłaty to 45 lat od wypłaty każdej transzy (mniej więcej co pół roku), przy czym przez pierwsze 10 lat spłaca się tylko odsetki, bez kapitału.

Oprocentowanie pożyczki zależy od oprocentowania unijnych obligacji, a to w ostatnich latach wynosiło około 3 procent. Państwa takie jak Polska korzystają z wyższego ratingu Unii Europejskiej. Dzięki niemu oprocentowanie obligacji unijnych jest niższe niż na przykład polskich, a więc kwota do spłaty jest niższa, niż gdyby Polska zadłużała się sama. Ministerstwo Finansów wyliczało oszczędności na od 36 do 60 miliardów złotych.